FOTOĞRAFTA YAPAY ZEKÂ KRİZİ

1. Fotoğraf dediğimiz şey nedir?

Fotoğrafın yaklaşık iki yüz yıllık tarihinde, her teknolojik dönüşüm kendi tartışmasını beraberinde getirdi. Fotoğraf makinesinin icadıyla birlikte resmin gerçekliği temsil etme tekeli sarsıldı. Fotoğraf, dünyayı mekanik olarak kaydedebilen yeni bir araç olarak ortaya çıktı. Ressamların yüzyıllardır üstlendiği gerçekliği betimleme görevi artık başka bir teknoloji tarafından gerçekleştirilebiliyordu.

Ancak fotoğraf hiçbir zaman yalnızca bir kayıt işlemi olmadı. Fotoğrafçı kadrajı seçerken, ışığa karar verirken, bir anı beklerken ve deklanşöre basarken dünyaya kendi bakışını da dahil etti. Dolayısıyla fotoğraf, gerçeklikle kurulan ilişkinin yanı sıra kişisel tercihlerin, düşüncelerin ve yorumların da ürünüydü.

Bugün yapay zekâ ile birlikte bu ilişkinin yeni bir eşiğindeyiz. Artık bir görüntünün ortaya çıkması için önümüzde fiziksel bir dünyanın, bir nesnenin ya da fotoğraf makinesinin bulunması gerekmeyebiliyor. Metin komutlarıyla hiç yaşanmamış olaylar, hiç var olmamış insanlar ve gerçek dünyada karşılığı bulunmayan mekânlar görsel olarak üretilebiliyor.

Bu durum beni şu soruyla karşı karşıya bırakıyor: Fotoğrafı fotoğraf yapan şey kamera mı, gerçeklikle ilişkisi mi, yoksa ona yüklediğimiz anlam mı?

Bu sorunun kolay bir cevabı yok. Çünkü fotoğrafın tarih boyunca gerçeklikle kurduğu ilişki de sandığımız kadar basit değildi. Kadrajın dışında kalanlar, seçilen ışık, pozlama süresi, objektifin perspektifi ve sonradan yapılan müdahaleler zaten görüntünün gerçekliği nasıl yorumladığını belirliyordu. Yapay zekâ ise bu ilişkiyi başka bir noktaya taşıyor: Artık yalnızca var olan gerçekliği yorumlamıyoruz; gerçeklikte hiç karşılığı bulunmayan görüntüler de oluşturabiliyoruz. Dolayısıyla tartışmamız gereken mesele yalnızca görüntünün nasıl üretildiği değil, onun hangi koşullarda fotoğraf olarak kabul edilebileceği ve izleyicide nasıl bir güven ilişkisi oluşturduğudur.

2. Görüntünün gerçekliği ve yapay zekâ

Fotoğraf tarihinde karanlık oda müdahalelerinden fotomontaja, çift pozlamadan dijital manipülasyona kadar görüntünün değiştirilmesi her zaman var oldu. Dijital fotoğrafçılıkla birlikte bu müdahaleler çok daha kolay ve görünür hâle geldi. Ancak üretken yapay zekâ ile karşılaştığımız dönüşüm, önceki teknolojik değişimlerden önemli bir noktada ayrılıyor; çünkü artık elimizdeki görüntüyü değiştirmekten söz etmiyoruz. Hiç çekilmemiş bir görüntüyü, hatta hiç yaşanmamış bir olayı baştan oluşturabiliyoruz.

Bu noktada fotoğraf ile sentetik görüntü arasındaki sınır yeniden tartışmaya açılıyor. Vilém Flusser’in Fotoğraf Felsefesine Doğru ve Fotoğrafik Aygıtın Felsefesi üzerine geliştirdiği düşünceler bu tartışmayı anlamak açısından önemli. Flusser, fotoğraf makinesini yalnızca fotoğrafçının kullandığı mekanik bir araç olarak değil, kendi programı ve olanakları bulunan bir aygıt olarak ele alır. Fotoğrafçı da bu aygıtın sunduğu olanaklar ve sınırlar içerisinde üretim yapar.

Bugün yapay zekâ sistemleri de benzer biçimde yeni bir üretim alanı oluşturuyor. Ancak bu kez fotoğrafçı yalnızca kamera ile değil, algoritmalarla, veri kümeleriyle ve dilsel komutlarla da ilişki kuruyor. Burada önemli bir ayrım ortaya çıkıyor: Teknolojiyi kullanabilmek ile teknoloji üzerine düşünebilmek aynı şey değil.

Bir yapay zekâ aracına doğru komutları vererek etkileyici bir görüntü oluşturmak mümkün. Fakat bu görüntünün neden üretildiği, hangi düşünceyi taşıdığı, hangi estetik tercihlerden beslendiği ve neyi temsil ettiği soruları hâlâ sanatçının sorumluluğunda. Özellikle belgesel fotoğrafçılıkta bu mesele daha da önemli. Bir görüntünün gerçek bir olaya tanıklık ettiğine ilişkin beklenti, fotoğrafın toplumsal güvenilirliğinin temel unsurlarından biri. Yapay zekâ ile üretilmiş bir görüntünün gerçek bir olayın fotoğrafıymış gibi sunulması yalnızca teknik bir müdahale değil, aynı zamanda etik bir sorun.

Sanat fotoğrafçılığında ise durum biraz daha farklı. Çünkü sanatçı her zaman gerçekliği olduğu gibi göstermek zorunda değil. Düşleyebilir, dönüştürebilir, bozabilir ve yeniden kurabilir. Ancak burada da izleyicinin görüntüyle kurduğu ilişkinin ve üretim sürecinin şeffaflığı önem kazanıyor. Belki de artık kendimize yalnızca bir görüntünün güzel, etkileyici veya gerçekçi olup olmadığını değil, hangi koşullarda ve hangi niyetle üretildiğini de sormamız gerekiyor.

3. Fotoğraftan zamana, hareket ve düşünceye

Benim fotoğrafla kurduğum ilişki yıllar içerisinde değişti. Uzun yıllar fotoğraf makinesinin önündeki dünyayı kaydetmeye, ışığı, biçimi, rengi ve kompozisyonu anlamaya çalıştım. Ancak zamanla fotoğrafın tek bir anı dondurmasından daha fazlasını yapabileceğini düşünmeye başladım. Özellikle deniz, kaya ve ışık üzerine sürdürdüğüm çalışmalar bu düşüncemi derinleştirdi.

Bir kayanın karşısında saatlerce beklemek, aynı kadrajı günün farklı saatlerinde yeniden fotoğraflamak, suyun hareketini uzun pozlamalarla görünür kılmak benim için yalnızca teknik bir fotoğraf çalışması değil; zamanı deneyimleme ve onu görüntü aracılığıyla yeniden yorumlama çabası. Bazen aynı kaya üzerinde gün doğumundan gün batımına kadar farklı zamanlarda kaydettiğim görüntüleri bir araya getiriyorum. Böylece tek bir anda var olmayan, fakat gün boyunca gerçekten yaşanmış farklı zamanların oluşturduğu bir bütün ortaya çıkıyor.

Burada yapmak istediğim şey gerçekte yaşanmamış bir anı gerçekmiş gibi göstermek değil. Farklı zamanlarda kaydettiğim gerçek görüntüler aracılığıyla, tek bir fotoğraf karesinin içine sığmayan bir zaman deneyimini görünür kılmak. Bu yaklaşım fotoğrafın yalnızca bir anı kaydetme işlevinin ötesine geçebileceğini düşündürüyor.

Henri Bergson’un süre (durée) kavramı bu noktada benim için anlamlı bir düşünce alanı oluşturuyor. Bergson’a göre zaman, birbirinden kopuk anların toplamından ibaret değildir; yaşantı içerisinde sürekli değişen, birbirine nüfuz eden bir akıştır. Fotoğrafı da bu açıdan düşünmek mümkün. Bir görüntü yalnızca deklanşöre basılan anı değil, bazen o ana kadar biriken deneyimi ve o andan sonra zihnimizde devam eden düşünceleri de taşıyabilir.

Roland Barthes’ın fotoğraf üzerine düşünceleri de görüntünün izleyicide yarattığı kişisel karşılaşmayı anlamak açısından önemli. Fotoğraf yalnızca gösterdiği nesneden ibaret değildir; izleyicide beklenmedik duygular, anılar ve çağrışımlar uyandırabilir. Bu nedenle benim için fotoğraf giderek yalnızca bir görüntü üretme pratiği olmaktan çıkıp zaman, bellek, deneyim ve düşünceyle ilişkili bir araştırma alanına dönüşüyor.

Yapay zekâ bu alanda elbette yeni olanaklar sunuyor. Hareket yaratabiliyor, görüntüler arasında ilişkiler kurabiliyor, fotoğrafı video ve başka zaman temelli anlatım biçimlerine dönüştürebiliyor. Ancak burada kendime başka bir soru soruyorum: Kamera ile kaydedemeyeceğimiz bir düşünceyi görüntüye dönüştürebilir miyiz?

Bence yapay zekânın en ilginç imkânlarından biri tam da bu sorunun çevresinde ortaya çıkıyor. Çünkü artık yalnızca gördüğümüz dünyayı değil, zihnimizde henüz görüntüye dönüşmemiş düşünceleri de görünür kılıp artık göstere biliriz. bu çarpıcı ifade, aslında fotoğrafın ve sanatın tarihsel evrimindeki en büyük eşiklerden birine parmak basıyor ve şu an biz bir geçiş dönemindeyiz.

4. Fotoğrafçının geleceği: Üretmek mi, düşünmek mi?

Yapay zekânın fotoğraf alanındaki gelişimi, fotoğrafçılık mesleğinin geleceğine ilişkin kaygıları da beraberinde getiriyor. Görüntü üretiminin kolaylaşması, teknik becerinin değerini azaltıyor mu? Fotoğraf makinesine ihtiyaç duyulacak mı? Fotoğrafçıların yerini algoritmalar mı alacak? Bunlar anlaşılır sorular. Ancak bana göre tartışmayı yalnızca mesleki rekabet üzerinden yürütmek, yaşadığımız dönüşümün asıl boyutunu gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Çünkü fotoğrafçılık hiçbir zaman yalnızca teknik yeterlilikten ibaret olmadı. Görmek, seçmek, beklemek, ilişki kurmak, düşünmek ve anlam üretmek de fotoğrafçının pratiğinin parçalarıydı. Yapay zekâ bazı teknik süreçleri üstlenebilir, daha önce gerçekleştirilmesi zor olan görüntüleri üretebilir ve sanatçıya yeni ifade biçimleri sunabilir. Fakat bunların sanat pratiği içerisinde nasıl bir düşünceye dönüşeceği hâlâ önemli bir mesele. Burada fotoğrafçının rolü de değişebilir. Belki geleceğin fotoğrafçısı yalnızca fotoğraf çeken kişi değil; fotoğraf, video, hareketli görüntü, algoritma ve yapay zekâ arasında ilişkiler kuran bir medya sanatçısı olacak.

Ancak bu dönüşümün beraberinde getirdiği sorumlulukları da unutmamalıyız. Üretilen görüntünün kaynağı, kullanılan veriler, telif hakları, temsil biçimleri, önyargılar ve izleyiciye karşı şeffaflık, üzerinde düşünmemiz gereken konular. Teknolojik imkânların genişlemesi, sanatçının etik sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor; aksine daha da önemli hâle getiriyor.

Ben kendi adıma yapay zekâyı fotoğrafın karşısında duran bir rakip olarak görmüyorum. Onu, kendi görsel düşüncemi sınayabileceğim, yeni ifade alanları araştırabileceğim ve fotoğrafın sınırlarını yeniden sorgulayabileceğim bir araç ve ortak üretim alanı olarak değerlendiriyorum. Ancak bütün bu gelişmelerin ortasında insanın deneyimini, merakını ve dünyayla kurduğu ilişkiyi kaybetmemesi gerektiğine inanıyorum.

Bir kayanın karşısında saatlerce beklemek, değişen ışığı izlemek, denizin sesini dinlemek ve o deneyimin bende bıraktığı duyguyu anlamaya çalışmak benim için hâlâ vazgeçilmez. Çünkü bir görüntüyü üretmekle, o görüntünün arkasındaki düşünceyi ve deneyimi oluşturmak aynı şey değil.

Belki de yaşadığımız kriz, makinelerin artık görüntü üretebilmesi değil. Asıl kriz, fotoğrafçı olarak yıllardır kendimize sormadan kabul ettiğimiz şeyleri yeniden düşünmek zorunda kalmamız. Fotoğraf makinesi dünyayı bizim için kaydetmiyordu yalnızca; dünyayı nasıl gördüğümüzü de biçimlendiriyordu. Şimdi yapay zekâ ile birlikte bu ilişkinin yeni bir eşiğindeyiz.

Belki geleceğin fotoğrafçısı yalnızca görüntü üreten kişi olmayacak. Neye bakmaya değer olduğunu, bir görüntüye neden inandığımızı ve bir görüntünün bize ne düşündürdüğünü sorgulayan kişi olacak.

O hâlde son sorum şu:Yapay zekâ çağında fotoğrafın geleceğini mi tartışıyoruz, yoksa fotoğrafçı olarak kendimizin geleceğini mi?

Kasım 2026

İsmail HAYKIR

FOTOĞRAFIN 200. YILI: IŞIĞIN, ZAMANIN VE İNSANIN HİKÂYESİ

Fotoğrafın 200. yılı, yalnızca bir sanat dalının geçmişini anmak için değil, insanlığın dünyayı görme, anlama, hatırlama ve anlatma biçimini değiştiren büyük bir buluşun tarihsel yolculuğunu değerlendirmek için de önemli bir fırsat sunuyor.


Fotoğraf, ışığın insan hafızasıyla buluşmasının, bir anın zamana karşı korunmasının ve insanın kendi dünyasına yeniden bakabilmesinin hikâyesidir. Ortaya çıktığı ilk günden bu yana yalnızca bir görüntü oluşturma tekniği olmamış; zamanın içinden bir parçayı geleceğe taşıyan, görünmeyeni görünür kılan, kimi zaman gerçeği belgeleyen, kimi zaman da duyguları kelimelerin ötesine taşıyan güçlü bir anlatım dili hâline gelmiştir.


İki Yüz Yıllık Bir Yolculuk


Fotoğrafın tarihsel gelişiminde önemli bir başlangıç noktası, Fransız mucit Nicéphore Niépce’in 1820’li yıllarda gerçekleştirdiği deneylerdir. Niépce, ışığın bir yüzey üzerinde oluşturduğu görüntüyü kalıcı hâle getirmek için uzun yıllar çalıştı. 1826–1827 yıllarına tarihlenen Le Gras’daki Pencereden Görünüm adlı çalışması, günümüze ulaşan en eski kalıcı fotoğrafik görüntü olarak kabul edilir. Niépce’in 1824’e uzanan deneyleri de fotoğrafın gelişim tarihindeki erken aşamaları anlamak açısından önem taşır.

Nicéphore Niépce


O dönemde bir görüntüyü kalıcı hâle getirmek, uzun pozlamalar, sabır ve büyük bir teknik çaba gerektiriyordu. Bugün saniyeler içinde çektiğimiz bir fotoğrafın arkasında, aslında iki yüzyıllık bilimsel araştırma, sanatsal arayış ve insan merakı bulunmaktadır.


Fotoğrafın gelişiminde Louis-Jacques-Mandé Daguerre ve William Henry Fox Talbot da önemli roller üstlendi. Daguerre, kendi adıyla anılan daguerreotype yöntemini 1839 yılında kamuoyuna duyurdu. Talbot ise 1830’lu yıllarda kâğıt üzerinde fotoğrafik görüntüler elde etti ve negatif-pozitif yöntemiyle fotoğrafların çoğaltılabilmesinin önünü açtı. Talbot’un çalışmalarını 1839 yılında Royal Institution’da tanıtması, fotoğrafın bilimsel ve toplumsal çevrelerde tanınmasına katkı sağladı.

Louis-Jacques-Mandé Daguerre

Cam levhalar, filmli makineler, renkli fotoğraf, elektronik görüntüleme sistemleri ve dijital sensörler… Her yeni gelişme fotoğrafın üretim biçimini, kullanım alanlarını ve sanatsal olanaklarını genişletti.


Ancak bütün bu değişimlerin ortasında varlığını sürdüren temel bir unsur vardı: İnsanın görme, anlama ve anlatma isteği.


Makine değişti, malzeme değişti, görüntünün üretim biçimi değişti. Buna karşın fotoğrafçının dünyaya bakışı, ışığı yorumlayışı ve bir anın içindeki anlamı keşfetme çabası önemini korudu.


Gerçeği Kaydetmekten Sanatsal Bir Dil Oluşturmaya


Fotoğrafın en dikkat çekici özelliklerinden biri, gerçek dünyayla kurduğu ilişkidir. Ancak fotoğrafın sanatsal gücü, yalnızca gerçeği kaydetmesinden değil, bu gerçeği farklı bakış açılarıyla yorumlayabilmesinden kaynaklanır.


Aynı sokağa bakan iki fotoğrafçı, birbirinden tamamen farklı iki dünya anlatabilir. Aynı insanın portresini çeken iki sanatçı, yalnızca farklı yüz ifadeleri değil, farklı duygular ve düşünceler de ortaya koyabilir.


Işığın geliş yönü, gölgenin derinliği, kadrajın sınırları, renklerin ilişkisi, alan derinliği ve zamanlama… Bunların her biri, fotoğrafçının düşüncesini görünür kılan araçlardır.


Bir fotoğraf, güçlü bir ışık ve gölge ilişkisiyle insan ruhuna yaklaşabilir. Belgesel bir kareyle toplumsal bir gerçeği ortaya koyabilir. Doğanın küçücük bir ayrıntısında evrenin büyüklüğünü hissettirebilir. Gündelik hayatın sıradan görünen bir anını, unutulmaz bir sanat eserine dönüştürebilir.


Fotoğrafçı yalnızca deklanşöre basan kişi değildir. O; dünyayı gözlemleyen, sorgulayan, seçen, yorumlayan ve kendi bakışını başkalarıyla paylaşan bir anlatıcıdır. Fotoğraf makinesi ise bu anlatının kurulmasına aracılık eden araçlardan biridir.


Fotoğrafın Hafızası ve Toplumsal Sorumluluğu


Fotoğraf, kişisel hafızamızın olduğu kadar toplumsal hafızamızın da önemli bir parçasıdır.


Aile albümlerinden kent arşivlerine, tarihsel belgelerden savaş ve göç fotoğraflarına, kültürel mirasımızdan doğa fotoğraflarına kadar uzanan geniş bir alanda fotoğraf, geçmişle bugün arasında köprü kurar.


Bir zamanlar yaşanmış bir hayatı, değişmiş bir şehri, kaybolmaya yüz tutmuş bir geleneği ya da korunması gereken doğal bir zenginliği yeniden görmemizi sağlar. Bazen artık var olmayan bir mekânı hatırlatır; bazen de bugün farkına varmadığımız bir gerçeği geleceğe taşır.


Bu nedenle fotoğraf üretmek kadar fotoğrafı korumak, arşivlemek, paylaşmak ve gelecek kuşaklara aktarmak da önemlidir. Fotoğraf arşivleri, yalnızca geçmişe ait görüntülerin saklandığı koleksiyonlar değil, toplumların kültürel belleğini oluşturan değerli kaynaklardır.


Fotoğrafın gücü, yalnızca neyi gösterdiğinde değil, bize neyi düşündürdüğünde ve hangi soruları sordurduğunda da ortaya çıkar.


Fotoğrafçı olarak sorumluluğumuz, gördüğümüz dünyayı yalnızca kaydetmekle sınırlı değildir. Ona dikkatle bakmak, onu anlamaya çalışmak ve görüntülerimiz aracılığıyla başkalarının da düşünmesine alan açmak bu sorumluluğun önemli bir parçasıdır.


Dijital Çağda Fotoğrafın Geleceği


Günümüzde fotoğraf, tarihinin en hızlı değişim dönemlerinden birini yaşıyor. Dijital makineler, cep telefonları, hesaplamalı fotoğrafçılık ve yapay zekâ destekli görüntü üretim teknolojileri, görsel dünyamızı yeniden şekillendiriyor.


Artık görüntü üretmek hiç olmadığı kadar kolay. Birkaç saniye içinde çekilen, düzenlenen, çoğaltılan ve dünyanın dört bir yanına yayılan görüntüler, günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Bununla birlikte, bu kolaylık fotoğraf sanatının geleceği açısından önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor:


Bu sorunun yanıtı yalnızca teknolojide değil, insanın bakışında, düşüncesinde ve anlatma biçiminde saklıdır.


Teknoloji bize yeni olanaklar sunabilir; ancak neyi anlatmak istediğimize, hangi ayrıntının peşinden gideceğimize ve hangi duyguyu paylaşacağımıza ilişkin kararlar yaratıcılığımızla ilgilidir.


Yapay zekâ ile üretilen görüntülerin yaygınlaşması, fotoğraf ile kurmaca arasındaki ilişkinin yeniden tartışılmasını da gerekli kılıyor. Bir görüntünün nasıl üretildiği, hangi aşamalardan geçtiği ve ne ölçüde değiştirildiği, özellikle belgesel fotoğrafçılıkta ve haber alanında daha fazla önem kazanıyor. Görüntülerin kaynağını ve geçirdiği değişiklikleri açıklayabilen doğrulama yöntemleri, görsel güvenilirliğin korunmasında giderek daha önemli bir yer tutuyor.


Bu gelişmeler, fotoğraf sanatının sonunu değil, yeni sorularla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Fotoğrafın geleceği, yalnızca daha yüksek çözünürlüklü görüntülerle değil; daha özgün fikirlerle, daha derin gözlemlerle, etik bir yaklaşımla ve daha güçlü anlatımlarla şekillenecek.


Geleceğin fotoğrafçısı, teknik gelişmeleri takip etmek kadar kendi görsel dilini geliştirmek, eleştirel düşünmek ve yeni ifade biçimleri araştırmak zorunda. Çünkü fotoğrafın geleceğini belirleyecek olan yalnızca makinelerin neler yapabildiği değil, insanların bu makineler aracılığıyla ne söylemek istediğidir.


Fotoğraf Kültürünün Gelişiminde Kurumların Rolü


Fotoğraf bireysel bir üretim biçimi olduğu kadar paylaşım ve etkileşimle gelişen bir sanat alanıdır. Fotoğraf sanatçıları, dernekler, topluluklar, galeriler ve yayınlar; fotoğraf kültürünün oluşmasına ve gelişmesine önemli katkılar sunar.


Birbirimizin çalışmalarını görmek, farklı yaklaşımları tartışmak, deneyimlerimizi paylaşmak ve genç fotoğrafçıların önünü açmak, ortak bir görsel kültürün gelişmesini sağlar.


Fotoğraf Sanatı Kurumu Derneği gibi buluşma alanları, yalnızca fotoğrafların sergilendiği yerler değil; düşüncelerin karşılaştığı, yeni fikirlerin doğduğu ve fotoğrafın geleceğinin tartışıldığı kültürel ortamlardır.


Bu tür kurumların görevi, geçmişin ustalarını anmakla sınırlı kalmamalıdır. Onların birikimini anlamak, bugünün üretimlerini değerlendirmek, fotoğraf arşivlerini desteklemek ve yarının fotoğrafçılarına yeni yollar açmak da bu görevin bir parçasıdır.


Fotoğraf kültürünün gelişmesi için daha fazla üretime, daha fazla paylaşıma, nitelikli eleştiriye ve cesur deneylere ihtiyacımız var. Çünkü sanat, yalnızca tekrar ederek değil; araştırarak, sorgulayarak ve yeni ifade biçimleri keşfederek gelişir.


Işıktan Geleceğe


Fotoğrafın 200. yılı, geçmişe dönüp bakmak için önemli bir fırsattır. Ancak bu yıl dönümünün asıl anlamı, geleceğe nasıl bakacağımızı da düşünmemizdir.


İki yüz yıl önce bir görüntüyü kalıcı hâle getirmek için uzun süre bekleyen insanın merakı, bugün hâlâ içimizde yaşıyor. Bir ışığın yüzeyde bıraktığı izi araştıran o ilk merak, günümüzde makro fotoğrafçılıktan portreye, belgeselden deneysel fotoğrafçılığa kadar uzanan geniş bir sanat dünyasında varlığını sürdürüyor.


Belki de fotoğrafın en büyük başarısı, zamanı durdurması değil, zamanın değerini bize yeniden hatırlatmasıdır.


Bir fotoğraf, geçmişten gelen bir tanıklık, bugüne yöneltilmiş bir soru ve geleceğe bırakılmış bir iz olabilir.


Fotoğrafın üçüncü yüzyılına girerken dileğimiz; yalnızca daha çok fotoğraf üreten değil, daha dikkatli bakan, daha özgün düşünen, daha cesur deneyen ve ürettiği görüntülerin sorumluluğunu taşıyan bir fotoğraf kültürünü hep birlikte geliştirmektir.


2026, Niépce’in günümüze ulaşan en eski fotoğrafının yaklaşık 200. yılı olarak anılabilir; ancak fotoğrafın gelişimi tek bir güne veya tek bir mucide indirgenemez.


Fotoğrafın iki yüz yıllık mirasını yaşatırken kendi zamanımızın tanıkları olmayı ve geleceğin görsel hafızasına katkı sunmayı da unutmamalıyız.


Işığımız bol, bakışımız özgün, kadrajımız açık olsun.

Kasım 2026

Seda FELEKOĞLU

MİNİMALİST YAKLAŞIM İLE MİMARİ VE İNSAN

Minimalist fotoğraf, kadrajdan ne çıkardığımızdan değil, geride bıraktıklarımızdan oluşur. Geride kalan her obje, her çizgi, her boşluk daha çok anlam kazanır. Sadeleştikçe belirginleşen ilişki öne çıkar. Işık, gölge ile hacim, mekan ile insan, konu ile boşluk ilişkisi gibi.

Minimalist bakışın hedefi: “az ile çok şey anlatmaktır”. Dikkati dağıtan unsurları eleyen ve geriye yalnızca özü bırakan güçlü bir görsel dildir. Mimari ve insan unsuru bu dille buluştuğunda, ortaya hem estetik hem de derin bir hikaye çıkar.

Minimalist fotoğraf, anlatıyı taşıyan öğeleri dikkatle seçmektir. Mimari fotoğrafta düzlem, çizgi, tekrar, doku ve ışık; insan fotoğrafında ise duruş, yön ve çevreyle kurulan ilişki öne çıkar. Gereksiz ayrıntılar azaldıkça, izleyicinin dikkati biçim ile anlam arasındaki dengeye yönelir. Geometrinin, boşlukların ve ışığın başrolde olduğu bu dilde; mimari ve insan bir araya geldiğinde zamansız ve şiirsel bir diyalog oluşur.

Figürler, yapının büyüklüğünü görünür kılar, boşluk ve mimari hacimler insanın çevresiyle kurduğu ilişkiyi anlatır. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Minimalist mimari fotoğrafçılık, yapının kendisinden ziyade, sadeleştirilmiş detaylarda mekan ile kurduğu ilişki önemsenir. Sonsuz görünen duvarlar, devasa cam yüzeyler, geometrik gölgeler, parallel ya da kesişen yapısal ögeler vb. seçilen karelerde boşluk (negatif alan), bir eksiklik değil, aksine anlatımı güçlendiren başrol oyuncusudur. Çerçevedeki her bir çizgi önemlidir. İzleyicinin gözünü belirli bir noktaya çeker ve yapının ruhunu yalın haliyle ortaya çıkarır.

Mimari ve insan bir araya geldiğinde ölçek görünür hâle gelir. Küçük bir figür, yapının anıtsallığını vurgulayabilir; boş bir koridorda yürüyen kişi mekâna zaman ve yön duygusu katar. İnsan duran, yürüyen ya da ışığa yaklaşan bedeniyle fotoğrafın hikâyesini kurar.

Mimari çizgilerle, insan duruşuyla konuşur. Minimalist fotoğraf, ikisini aynı sade kadrajda buluşturur. Tek bir figür az öğe, çok anlam.

İnsan, devasa beton kütlelerin veya sonsuz merdivenlerin arasında küçük bir detay gibi göründüğünde insanoğlunun evrendeki yalnızlığını ve modern şehir hayatındaki konumunu vurgular. Aynı zamanda o figür, fotoğrafa bir ölçek, nefes ve yaşam gerçeğini kazandırır. Yapı artık cansız bir blok değil, hissedilen bir mekandır.

Keskin çizgiler ve gölgeler ile çevresine yabancılaşan insanın yalnızlığı fotoğrafın ana konusunu oluşturur. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Minimalizm insana acele etmemeyi öğretir. Bu karelerde zaman yavaşlar. İnsanın attığı tek bir adım, mimarinin sükuneti içinde yankılanır. Ne kalabalığın kaosu ne de etraftaki gürültü vardır; geriye yalnızca ışık, geometri ve varoluş kalır.

Minimalist yaklaşım ile mimari ve insan fotoğraflarında dikey, yatay veya eğik çizgiler, kemerler, merdivenler ya da tekrar eden açıklıklar sade bir düzen içinde öne çıkar. Geniş ve sakin alanlar özneyi belirginleştirir, boşluklar etkiyi güçlendirir. Yandan gelen ya da belirli bir açıklıktan süzülen ışık, yüzeyleri ve hacmi görünür kılar. İnsan doğru yerde bulunduğunda konumu, yönü, bakışı kompozisyonun dengesini oluşturur. Tek renk ya da sınırlı renkler, biçim ve anlam ilişkisini güçlendirir.

Zorlu yaşam koşulları ile mücadeleyi, hem ince hem kalın çizgiler, tırmanılan merdiven ve çevre sorunlarından korunmaya çalışan maskeli insan ile anlatır. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Çekim önerisi

Uygun bir mimari alan seçin ve kadrajınızı oluşturacak açınızını belirleyin. Konuyu, ışığın yönünü ve gölgelerin biçimini gözlemleyin. Ardından insanın nerede ve ne şekilde olmasının etkiyi artıracağını düşünün, figürün uygun yerde, çevresinde nefes alacak boşlukların olduğu anı bekleyin. Son olarak mesajınızın gücünü artıracak ışık, gölge, hareket, yön ve oranlar gibi düzenlemeleri tekrar gözden geçirin.

Kasım 2026

Prof. Dr. Adnan ATAÇ

BAYRAK VE İNSAN

Sosyal bir varlık olarak tanımlanan insan; yarattığı semboller ve onlara yüklediği anlamlarla hayatı tanımlar. Anlam arayışı, bireysel nitelikleri kadar toplumsal bir varlık olma özelliğinin de ortaya çıkmasını sağlar. Toplum içinde var olma, kabul görme, benlik geliştirme ve kimlik oluşturma çabası, çoğu zaman varlığının anlam kazanma gerekçesidir.

İnsan hayatına değer ve anlam katan toplumsal sembollerin başında bayrak gelir. Genellikle dikdörtgen biçiminde ve kumaştan üretilen bayrakların üzerinde farklı renkler ile simgeler yer alır. Her simge ve renk; o bayrağı taşıyan topluluğun ortak geçmişinden, coğrafi özelliklerinden, inancından ve kültüründen izler taşır. Bu semboller; toplumsal duygu ve düşünce birliğini yansıtan değerlerin korunmasında, geçmişten geleceğe uzanan kuşaklar arası bağın güçlenmesinde temel bir iletişim işlevi üstlenir.

Her bayrak, somut renk ve biçimler üzerinden soyut bir anlam dünyasına işaret eder. Millî veya kültürel birlik, köklü geçmiş, gelecek ülküsü, özgürlük, umut, zafer, mücadele ve fedakârlık gibi kavramları bünyesinde toplayarak kutsal bir değere dönüştürür. Bu kutsiyet nedeniyle daima el üstünde tutulur. Göndere çekilen bayrağın gökyüzüyle buluşması herkes tarafından görünür olmasını, rüzgârla dalgalanması ise toplumsal duyguların coşkuyla harekete geçmesini sağlar.

Bir toplum farklı etnik kökenden, dünya görüşünden ve inançtan bireylerden oluşabilir. Bu toplulukların paylaştığı ortak coğrafya kadar geçmişte yaşanan ortak acılar ve sevinçler de aidiyet duygusunu güçlendirir; millî bilincin pekişmesini ve korunmasını sağlar. Bayrak, bu ortak bilincin somutlaşmasında ve yaşatılmasında en temel simgedir.

Bayrak, kamusal alanlarda ve toplumsal yaşamdaki sevincin de hüzünde de ayrılmaz bir parçasıdır. Millî bayramlardaki coşkunun ortak paydası olduğu gibi, ulusal keder anlarında da birleştirici bir sığınaktır. Okullarda, kamu kurumlarında ve resmî törenlerde İstiklal Marşı eşliğinde göndere çekilen bayrak, ulusal yas ilan edilen günlerde ise yarıya indirilir.

Toplumsal yaşamın ötesinde uluslararası alanda da bayrak vazgeçilmez bir egemenlik göstergesidir. Belirli bir sınır dâhilinde yaşayan bağımsız bir halkın özgür iradesini temsil eder; ülke topraklarında -uluslararası protokollerin gerektirdiği istisnalar dışında- yalnızca o ülkenin kendi bayrağı dalgalanır.

Türk Bayrağının Sembolik Değeri ve Anlamı

Bayrağını derin bir sevgi ve kutsiyetle sahiplenen Türk milleti için “Albayrak”, bağımsızlığın en somut ifadesidir. Türkiye Cumhuriyeti bayrağında al zemin üzerinde beyaz hilal ve beş köşeli yıldız yer alır.

Bu semboller, köklü tarihi boyunca bağımsız yaşamış bir milletin cesaretini, fedakârlığını ve mücadeleci ruhunu yansıtır. Tarihsel anlatıya göre bayrağın formu, 1389 yılındaki I. Kosova Savaşı’nın ardından şehit kanlarının üzerine gece vakti yansıyan hilal ve parlak yıldız silüetine dayanır. Hilal ve yıldız birlikteliği Osmanlı döneminde Sultan III. Selim devrinde sekiz köşeli yıldız olarak kullanılmış, 1844 yılında Sultan Abdülmecid dönemindeki Tanzimat düzenlemeleriyle beş köşeli yıldıza dönüştürülerek resmîleştirilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra ise 29 Mayıs 1936 tarihli ve 2994 sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile bayrağın geometrik ölçüleri, kullanım biçimi ve standartları yasal güvenceye kavuşturulmuştur (günümüzde bu esaslar 2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile yürütülmektedir). Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 300. maddesiyle devletin egemenlik alametlerini aşağılamaya yönelik fiiller açık cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

Bayrağın al rengi, bağımsız bir vatan uğruna dökülen şehit kanlarını simgeler. Mithat Cemal Kuntay’ın “Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır / Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır” dizeleri, vatan bağımsızlığı için can verenleri minnetle anarken bayrağın neden kutsal bir emanet olduğunu özetler. Şehitlik mertebesinin hem millî hem de dinî hafızadaki yeri, bayrağı alelade bir kumaş olmaktan çıkarıp hürmet ve saygıyla korunması gereken ortak bir değere dönüştürür.

Bayrak, bir ülkenin onurunun simgesi olduğu için en yüksek düzeyde saygıyı hak eder. Millî Mücadele’nin ardından İzmir’in kurtuluşunda, ayaklar altına serilen Yunan bayrağını çiğnemeyi reddeden ve “Bayrak bir milletin bağımsızlık alametidir; düşmanın da olsa saygı gösterilmelidir” diyerek bayrağın yerden kaldırılmasını emreden Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bayrak kavramına gösterilmesi gereken evrensel ve asil yaklaşımı tarihe not düşmüştür.

Cumhuriyetimizin kuruluş ayı olan ekim ayında, Fotoğraf Sanatı Kurumu (FSK) tarafından A.F.E. etkinliği kapsamında belirlenen “Bayrak ve İnsan” temasıyla; bayrak ile insan arasındaki bu derin bağı ele alan fotoğraflar değerlendirilecektir. Şanlı Albayrağımızın gündelik hayatın içinde bireylerle ve topluluklarla kurduğu bağı; birlik, aidiyet, gurur, hüzün ve ortak hafıza ekseninde ölümsüzleştiren, insan öykülerini estetik ve duygusal bir dille aktaran karelerin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.

“Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü… Kız kardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü, ışık ışık, dalga dalga bayrağım! Senin destanını okudum, senin destanını yazacağım.”

Arif Nihat Asya’nın bu unutulmaz dizelerinin görsel karşılıklarını fotoğraf karelerinde görebilmek dileğiyle…

Ekim 2026

Prof. Dr. Osman ÜRPER

YENİ BİR SEZONA DAHA MERHABA …

Yenilenmiş bir enerji ile kaldığımız yerden derneğimizin yeni sezonuna merhaba diyoruz. 2026-2027 Kültür ve Sanat Etkinlikleri sezon açılışını “Minimal Atölye Fotoğraf Sergisi ve Fotoğraf Gösterisi” ile açıyoruz. Atölye kursiyerlerine katılım belgelerinin de takdim edileceği keyifli bir akşam geçirmeyi dileyerek sezon açılışımıza tüm sanatsever dostlarımızı davet ediyoruz.

Fotoğraf Sanatı Kurumu (FSK) 1994 yılında Ankara’da kuruldu. Kuruluş manifestosunda şu metin yer almıştı “Aşağıda imzası bulunan, fotoğraf sanatı uğraşısı içinde olan kişiler olarak, demokratik bir yapı içinde, fotoğraf sanatının toplumsal saygınlığa ulaşması, fotoğrafın tarihsel sorumluluğunun da bilincinde olarak, yeni ve yaratıcı sanat çalışmaları ile fotoğraf sanatı üzerine yapılacak olan düşünsel çalışmalara bir yapı oluşturmak amacı ile Fotoğraf Sanatı Kurumu’nu kurmuş bulunmaktayız.

Bu görüşler doğrultusunda Ankara’da oluşturduğumuz kurumun, sanat anlayışlarında ayrım gözetmeksizin, yurtiçinde ve yurtdışında çalışmalarını sürdüren fotoğraf sanatçılarımızın katılımı ile daha da güçleneceğine inanıyoruz.

Şükrü Süha Aray, Adnan Ataç, Hamdi Uğur Bilge, Haydar Bülbül, Tuğrul Çakar, Bekir Sıtkı Fırat, Tansu Gürpınar, Mehmet Arslan Güven, Bülent Hiçyılmaz, Çerkes Karadağ, Adnan Veli Kuvanlık, Necmettin Külahçı, Göker Müftüoğlu, Hasip Pektaş, Adnan Polat, Ahmet Selim Sabuncu, Ozan Sağdıç, Dursunali Sarıkoç, Mustafa Türkyılmaz, Tahir Ün, Tekin Üstündağ, Osman Aziz Yeşil”

Bu metnin altına imza atan, ne yazık ki bazıları artık aramızda olmayan (adları kalın harflerle yazılan) 22 kurucu üyemiz başta olmak üzere otuz yılı aşkın süredir kuruluş amacı doğrultusunda, FSK yönetimlerinde de görev alan ve geniş bir vizyonla, büyük özveri ve gayretle çalışmalarını sürdüren üyelerimize, etkinliklerimize katılan fotoğraf dostlarına ne kadar teşekkür edilse azdır. FSK, kurulduğu günden bu yana ülkemizde fotoğraf eğitimleri veren, pek çok etkinlik düzenleyen en güçlü kurumlardan birisi oldu. Aynı zamanda Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu‘nun (TFSF) kurucu derneklerinden birisi olarak gelişmesine yönetim, eğitim ve hizmet olarak her aşamada katkı sağladı.

Fotoğraf tekniklerini öğrenmek, fotoğraf üretmek, proje hazırlamak, atölye çalışmalarına katılmak ve fotoğraf sunuları hazırlamak gibi fotoğraf sanatı alanında çalışmak isteyen herkese kapısı açık olan FSK, fotoğraf sanatına ilgi duyan kişilerin kendilerini geliştirmelerine fırsat vermekte, fotoğraf alanında çalışmaya ve üretmeye devam etmektedir.

FSK, eğitim yöntemlerini yeni teknolojilerin getirdiği olanaklarla güçlendirdi. Pek çok yayın yaptı. Kuruluşundan günümüze kadar “aylık bültenler” dışında, “fotoğraf ustaları” ile ilgili, düzenlediği “Ankara Fotoğraf günleri” ile ilgili, “kaybettiğimiz üyeler” ya da “ortak karma sergilerin” yanı sıra üyelerin yer aldığı “albümler” gibi farklı kategorilerde tam 32 kitap yayını gerçekleştirdi. Ancak sizlerin desteği ile daha güzel işler yapabileceğimizin farkındayız. Desteklerinizi ve çalışmalara katılımlarınızı her zaman bekliyoruz. Yeni sezona MERHABA derken, yine yeniden “Fotoğrafta Bir Adım Daha İleri” mantığı ışığında ve “FSK Her Yerde” sloganı ile yeni sezonda da yolumuza devam edeceğimizi belirterek 2026-2027 Kültür ve Sanat Etkinlikleri Sezonunun hepimiz için verimli olmasını diliyoruz.

Ekim 2026

Prof. Dr. Adnan ATAÇ

FSK Yönetim Kurulu Başkanı

2025-2026 Dönemi Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE): Dokuz Aylık Maratonunun Anatomisi

Fotoğraf Sanatı Kurumu’nun (FSK) en köklü ve dinamik geleneklerinden biri olan Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE), 2025-2026 döneminde de fotoğraf sevdalılarını ortak bir paydada buluşturarak büyük bir başarıyla tamamlandı. Dokuz ay boyunca süren bu sanatsal maratonda, vizörün arkasındaki gözler her ay farklı bir temanın peşinden koşarken, Türkiye’nin değerli fotoğraf ustaları da seçici kurul olarak birikimleriyle bu sürece rehberlik etti.

YILAYSEÇİCİKONUFotoğrafçı SayısıFotoğraf Sayısı
2025EkimEgemen Umut ŞENSarı2490
 KasımSeda FELEKOĞLUNatürmort1859
 AralıkMurat BERKYÜREKPortre31111
2026OcakÇerkes KARADAĞSiyah/Beyaz42160
 Şubatİzzet KERİBARBeyaz2383
 MartA. Beyhan ÖZDEMİRGölge2588
 NisanGültekin ÇİZGENZıtlık1870
 MayısAdnan ATAÇMakro1768
 HaziranHasip PEKTAŞSoyut2181
 Toplam   80810

Ekim 2025’te başlayan ve Haziran 2026’ya kadar kesintisiz devam eden bu heyecan verici süreçte, toplam 80 fotoğrafçımız ürettikleri birbirinden değerli 810 adet fotoğrafla organizasyona katılım sağladı. Her ay belirlenen farklı konularda teknik, estetik ve duygusal açıdan titizlikle yürütülen değerlendirmeler, derneğimizin arşivine kalıcı ve nitelikli izler bıraktı.

Dönemsel Katılım ve Tema Dağılımı

Etkinlik boyunca alanında ekol olmuş değerli hocalarımız, gönderilen tüm fotoğrafları tek tek yorumlayarak yapıcı eleştirileriyle üyelerimizin gelişimine eşsiz bir katkıda bulundular. Ocak ayında işlenen “Siyah/Beyaz” konusu, 42 fotoğrafçı ve 160 fotoğrafla dönemin en yüksek katılımlı ayı olurken; “Portre” ve “Sarı” temaları da yoğun ilgi gören diğer başlıklar olarak öne çıktı.

  • Ekim 2025 (Konu: SARI): Egemen Umut Şen seçiciliğinde 24 fotoğrafçı, 90 fotoğraf.
  • Kasım 2025 (Konu: NATÜRMORT): Seda Felekoğlu seçiciliğinde 18 fotoğrafçı, 59 fotoğraf.
  • Aralık 2025 (Konu: PORTRE): Murat Berkyürek seçiciliğinde 31 fotoğrafçı, 111 fotoğraf.
  • Ocak 2026 (Konu: SİYAH/BEYAZ): Çerkes Karadağ seçiciliğinde 42 fotoğrafçı, 160 fotoğraf.
  • Şubat 2026 (Konu: BEYAZ): İzzet Keribar seçiciliğinde 23 fotoğrafçı, 83 fotoğraf.
  • Mart 2026 (Konu: GÖLGE): A. Beyhan Özdemir seçiciliğinde 25 fotoğrafçı, 88 fotoğraf.
  • Nisan 2026 (Konu: ZITLIK): Gültekin Çizgen seçiciliğinde 18 fotoğrafçı, 70 fotoğraf.
  • Mayıs 2026 (Konu: MAKRO): Adnan Ataç seçiciliğinde 17 fotoğrafçı, 68 fotoğraf.
  • Haziran 2026 (Konu: SOYUT): Hasip Pektaş seçiciliğinde 21 fotoğrafçı, 81 fotoğraf.

Değerlendirme Sonuçları ve Başarı Dağılımı

YILAYAYIN FOTOĞRAFIBAŞARILISERGİLEME
2025Ekim1511
 Kasım1511
 Aralık1512
2026Ocak1516
 Şubat1513
 Mart1513
 Nisan1515
 Mayıs1515
 Haziran1515
 Toplam 945121

9 aylık seçici kurul maratonunun sonunda, sergilenmeye ve ödüle layık görülen kareler büyük bir titizlikle ayrıştırıldı. Bu dönemde hocalarımız tarafından tam 9 adet “Ayın Fotoğrafı”, 45 adet “Başarılı Fotoğraf” ve 121 adet “Sergileme Fotoğrafı” seçilerek arşivimize kazandırıldı. Toplamda 80 katılımcı arasından 44 fotoğrafçımızın en az bir eseri bu prestijli seçkide yer alma başarısını gösterdi ve toplam 175 eser ödüllendirmeye değer bulundu.

2025-2026 Dönemi Başarı Kürsüsü

Sezon boyunca toplanan puanlar doğrultusunda, istikrarlı başarı grafiklerini aldıkları derecelerle taçlandıran üyelerimiz ve dönem sonu puan sıralamasının ilk 10 basamağı şu şekilde şekillendi:

  1. Fatma GÖKMEN – 30 Puan (Dönem Birincisi)
  2. Taner KIRAL – 27 Puan (Dönem İkincisi)
  3. Murat KAPAN – 26 Puan (Dönem Üçüncüsü)
  4. Adnan ATAÇ – 25 Puan
  5. Birol KIRAÇ – 18 Puan
  6. Veysi ARCAGÖK – 18 Puan
  7. Abdurrahman KURT – 17 Puan
  8. Cengiz PAMUK – 15 Puan
  9. Şule EZGİN – 12 Puan
  10. Sevgi KÖYLÜ HALİLOĞLU – 11 Puan

Bu dönemi birinci olarak tamamlayan Fatma GÖKMEN 2026 yılı Mart, Nisan ve Haziran aylarında gönderdiği fotoğraflar ayın fotoğrafı seçilmiştir. 2025 yılı Kasım ayında 2, 2026 yılı Mart ayında 1 fotoğrafı başarılı olarak seçilmiştir. 2025 yılı Ekim ve Kasım, 2026 yılı Şubat ve Haziran aylarında 1’er, 2026 yılı nisan ayında ise 2 fotoğrafı sergilenmeye layık görülmüştür.

Bu dönemi birinci olarak tamamlayan Fatma Gökmen, 9 aylık maratondaki ödül dağılımı şu şekilde gerçekleşti:

  • Ayın Fotoğrafı: 2026 yılının Mart, Nisan ve Haziran aylarında gönderdiği eserlerle 3 kez bu ödülün sahibi oldu.
  • Başarılı Eser: 2025 Kasım ayında 2, 2026 Mart ayında ise 1 fotoğrafı seçici tarafından başarılı bulundu.
  • Sergileme: 2025 Ekim ve Kasım, 2026 Şubat ve Haziran aylarında 1’er; 2026 Nisan ayında ise 2 fotoğrafı sergilenmeye layık görüldü.

Büyük bir özveri, sanatsal disiplin ve yüksek üretkenlik gerektiren bu uzun soluklu maratonun şampiyonu, topladığı 30 puanla Fatma Gökmen olmuştur. Kendisini hemen ardından yakın takiple izleyen Taner Kıral 27 puanla ikinci, Murat Kapan ise 26 puanla üçüncü olarak dönemi tamamlamışlardır.

2025-2026 döneminde seçilen ayın fotoğrafı listesi şu şekildedir:

YILAYADI SOYADISEÇİCİKONU
2025EkimAdnan ATAÇEgemen Umut ŞENSarı
 KasımTaner KIRALSeda FELEKOĞLUNatürmort
 AralıkMurat KAPANMurat BERKYÜREKPortre
2026OcakBirol KIRAÇÇerkes KARADAĞSiyah/Beyaz
 ŞubatMurat KAPANİzzet KERİBARBeyaz
 MartFatma GÖKMENA. Beyhan ÖZDEMİRGölge
 NisanFatma GÖKMENGültekin ÇİZGENZıtlık
 MayısTaner KIRALAdnan ATAÇMakro
 HaziranFatma GÖKMENHasip PEKTAŞSoyut

Etkinliğimize katılarak estetik vizyonunu bizlerle paylaşan tüm fotoğrafçılarımıza, bilgi ve eleştirileriyle bizleri besleyen değerli seçici kurul üyelerimize ve bu organizasyonun arka planında görünmeyen emek sahiplerine şükranlarımızı sunarız. Başarı kürsüsünde yer alan ve fotoğrafları seçilen tüm dostlarımızı yürekten kutlarız.

Gelecek sezonda, yeni temalar ve yepyeni ışıklarla vizör başında yeniden buluşmak üzere!

DÖNEMİN TARİHİ SÜRPRİZİ

2006’dan Günümüze Tarihi Eşik: 10 Bininci Fotoğraf Kayda Geçti!

İlk adımı 2006 yılında atılan ve derneğimizin belleğini oluşturan Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE), bu dönem çok özel ve tarihi bir dönüm noktasına şahitlik etti. Kuruluşundan bugüne kadar toplam 10.535 fotoğrafın titizlikle değerlendirildiği bu büyük serüvende, organizasyon tarihinin 10 bininci fotoğrafı bu çalışma döneminde tarafımıza ulaştı.

Sezonun en yoğun katılımlı ayı olan Ocak 2026 “Siyah/Beyaz” etkinliğinde, bu tarihi eşiği aşan sembolik 10 bininci fotoğraf, üyelerimizden Korman KOCAİSMAİL tarafından gönderildi. Karlı bir kış gününde tüm masumiyetleriyle objektife yansıyan iki patili dostumuzu ölümsüzleştiren bu değerli kare, AFE’nin yirmi yıla yaklaşan başarı öyküsünün unutulmaz bir hatırası olarak arşivimizdeki yerini aldı.

Haziran 2026

Cemil GÖKMEN

Soyut Fotograf: Görünenin Ötesini Görmek

Fotograf, çoğu zaman gerçekliği olduğu gibi kaydetme aracı olarak düşünülür. Ancak fotograf sanatı yalnızca görünen dünyayı belgelemekten ibaret değildir. Bazı fotograf türleri, nesnelerin kimliğinden çok onların yarattığı görsel etkiyle ilgilenir. Soyut fotografçılık da bu anlayışın en güçlü örneklerinden biridir. Soyut fotografçılık; şekil, çizgi, renk, doku, ışık ve ritim gibi görsel öğeleri ön plana çıkararak izleyiciyi alışılmış görme biçimlerinin dışına taşır. Bu yaklaşımda önemli olan, fotograftaki nesnenin ne olduğu değil, izleyicide hangi duygu ve düşünceleri uyandırdığıdır.

Soyut fotograf, gerçek dünyadan tamamen kopuk değildir; aksine gerçek dünyanın içindeki ayrıntıları farklı bir bakış açısıyla yeniden yorumlar. Günlük yaşamda sıradan görünen bir nesne, doğru ışık, farklı açı veya yakın çekim sayesinde bambaşka bir görsel kimlik kazanabilir. Örneğin paslı bir metal yüzey, dalgalanan bir kumaş, cam üzerindeki yağmur damlaları ya da bir gölgedeki çizgiler soyut bir kompozisyonun temelini oluşturabilir. Böylece fotografçı, gerçekliği birebir aktarmaktan çok onu dönüştüren bir sanatçı hâline gelir.

Soyut fotografçılığın temelinde görsel dil vardır. Çizgiler hareket hissi yaratabilirken, eğriler daha yumuşak ve sakin bir atmosfer oluşturabilir. Sert geometrik formlar güçlü ve dinamik bir etki bırakırken, belirsiz lekeler izleyicide gizem duygusu uyandırabilir. Renklerin kullanımı da soyut fotografta büyük önem taşır. Kimi zaman tek bir rengin tonları sade ama etkileyici bir kompozisyon oluştururken, kimi zaman güçlü renk karşıtlıkları dikkat çekici bir enerji yaratır. Siyah-beyaz soyut fotograflarda ise ışık ve gölge ilişkisi ön plana çıkar; dokular ve biçimler daha güçlü hissedilir.

Soyut fotografçılıkta teknik deneyler oldukça yaygındır. Makro çekimler bu alanda sıkça kullanılan yöntemlerden biridir. İnsan gözünün çoğu zaman fark edemediği küçük ayrıntılar, makro lens sayesinde büyütülerek farklı bir dünyaya dönüşür. Bir yaprağın damarları, bir böceğin kanadı ya da bir taş yüzeyindeki çatlaklar soyut bir desen gibi algılanabilir. Bu durum izleyicinin nesneyi tanımakta zorlanmasına neden olur ve dikkat tamamen görsel yapıya yönelir.

Hareket bulanıklığı yani motion blur tekniği de soyut fotografçılığın önemli araçlarından biridir. Uzun pozlama sırasında kameranın ya da nesnenin hareket etmesi, net görüntünün parçalanmasına ve akışkan bir yapıya dönüşmesine neden olur. Özellikle şehir ışıkları, yürüyen insanlar veya hareket eden araçlar bu teknikle etkileyici soyut görüntülere dönüşebilir. Hareketin bıraktığı izler fotografa zaman duygusu ve dinamizm kazandırır.

Işık oyunları ve yansımalar da soyut fotografın vazgeçilmez unsurlarıdır. Cam, su, metal veya ayna gibi yüzeylerde oluşan yansımalar gerçekliği bozarak yeni biçimler ortaya çıkarabilir. Bazen yalnızca bir gölge bile güçlü bir soyut kompozisyon oluşturabilir. Özellikle sert ışık altında oluşan kontrastlar çizgileri ve şekilleri belirginleştirerek dramatik etkiler yaratır. Gece çekimlerinde kullanılan yapay ışıklar ise renkli ve deneysel görüntülerin oluşmasına olanak tanır.

Soyut fotografçılık yalnızca teknik bir arayış değil, aynı zamanda düşünsel ve duygusal bir ifade biçimidir. Bu türde fotografçı, izleyiciyi doğrudan yönlendirmek yerine ona yorum yapma özgürlüğü bırakır. Aynı fotograf farklı kişilerde farklı çağrışımlar uyandırabilir. Bir izleyici fotografta huzur hissederken başka biri yalnızlık veya karmaşa hissedebilir. Bu çok anlamlı yapı, soyut fotografçılığı diğer fotograf türlerinden ayıran önemli özelliklerden biridir.

Sanat tarihinde soyut anlayışın resimde ortaya çıkışı, fotograf sanatını da etkilemiştir. Özellikle modern sanat akımlarıyla birlikte fotografçılar yalnızca belge üretmek yerine deneysel çalışmalar yapmaya başlamışlardır. Moholy-Nagy, Man Ray ve Aaron Siskind gibi sanatçılar soyut fotografın gelişiminde önemli rol oynamışlardır. Bu sanatçılar fotografın yalnızca gerçeği kaydeden bir araç olmadığını, aynı zamanda bağımsız bir sanat dili olduğunu göstermişlerdir.

Günümüzde dijital teknolojilerin gelişmesiyle soyut fotografçılık daha da çeşitlenmiştir. Dijital düzenleme programları, çoklu pozlama teknikleri ve yaratıcı filtreler fotografçılara geniş olanaklar sunmaktadır. Ancak güçlü bir soyut fotografın temelinde hâlâ dikkatli gözlem, yaratıcı bakış açısı ve estetik duyarlılık yer alır. Çünkü soyut fotografçılık, görünene değil, görünenden doğan duyguya ve görsel ritme odaklanan bir sanat anlayışıdır.

Sonuç olarak soyut fotografçılık, izleyiciyi nesnelerin gerçek kimliğinden uzaklaştırarak görsel bir keşfe davet eder. Şekillerin, çizgilerin, ışığın ve dokuların oluşturduğu bu görsel dünya, insanın hayal gücünü harekete geçirir. Soyut fotograf, yalnızca bir görüntü değil; aynı zamanda bir duygu, düşünce ve yorum alanıdır. Bu nedenle soyut fotografçılık, fotograf sanatının en özgür ve yaratıcı ifade biçimlerinden biri olarak önemini sürdürmektedir. www.hasippektas.com

Kaynakça:
BAUMGARTEN, Peter., “Natural Abstracts in Photography”, https://www.creativeislandphoto.com/blog/
natural-abstracts-in-photography (Son ulaşım: 12 Mayıs 2026)
BERGER, John., t.y. Görme Biçimleri (Çev. Yurdanur Salman ve Margaret Quigley) İstanbul: Yankı Yay.
GREIS, Alvin., “Why Abstract Photography Can Help You Grow as a Photographer” https://medium.com/full-frame/why-abstract-photography-can-help-you-grow-as-a-photographer-e4da6d9174c0 (Son ulaşım: 12.5.2026)
İNANÇ, Hamza., 1978 “Estetigin Fotograf Sanatına Uygulanabilirliği” Türkiye’de Fotograf Sanatının İşlevi Ankara: Türkiye Yazıları Dergisi. 10
KALFAGİL, Sabit., 1981 Fotograf Sanatında Kompozisyon İstanbul: Fotograf Yayınları 3.
KONER, Marvin., 1984 “Bakmak ve Görmek Üzerine” Fotograf Dergisi Ankara: AFSAD Yayınları 23.
PEKTAŞ, Hasip., Hacettepe Üniversitesi Güsel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, 1989 Sayı: 3 (http://www.hasippektas.com/Makale/Fotografta%20Kompozisyon.pdf) (Son ulaşım: 12 Mayıs 2026)
SONTAG, Susan., 1986 “Platon’un Magarasında” (Çev. Fatih Özgüven) Fotograf Der. Ank.: AfsadYay. 41.
STYBURSKI, Frank., “A Case for Abstraction in Representational Photography”. https://readframes.com/food-for-thought-a-case-for-abstraction-in-representational-photography-by-frank-styburski/ (Son ulaşım: 12.5.2026)
UELSMANN, Jerry., 1986 “Çekimden Sonra Görmek” Fotograf Dergisi Ankara: AFSAD Yayınları 37.

* İstinye Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Görsel İletişim Tasarımı Bölümü Başkanı, İstanbul Ekslibris Müzesi Müdürü

Mayıs 2026

Hasip PEKTAŞ

SU ALTI FOTOĞRAFÇILIĞI: DOĞANIN EN AZ BİLİNEN CANLILARINI GÖRÜNTÜLEMEK

Su altı fotoğrafçılığı, fotoğraf sanatının en zorlu ancak en büyüleyici dallarından biridir. Gövdesi, lensi ve tüm ekipmanı suyun basıncına, aşındırıcı tuzlu ortama ve değişken ışık koşullarına karşı korumak zorundadır. Bu disiplin, sadece teknik bilgi değil, aynı zamanda dalış becerisi, deniz canlıları hakkında temel bilgiler ve sabır gerektirir. Su yüzeyinin hemen altında başlayan bu görsel yolculuk, tropikal resiflerden buzul altı mağaralarına, gece dalışlarından derin batıklara kadar uzanan geniş bir yelpazede, dünyanın en az keşfedilmiş ekosistemlerini kayıt altına alır. Tarihçesi 1856’ ya kadar uzansa da asıl devrim, Jacques-Yves Cousteau ve Émile Gagnan’ ın 1943′ te modern tüplü dalış ekipmanını (aqua-lung) icat etmesiyle başlar. 1950′ lerdeki ilk su geçirmez kamera gövdeleri ve flaş sistemleri, fotoğrafçıların daha derinlere inmesini ve doğal renkleri geri getirmesini sağladı. Günümüzde dijital teknoloji ve yüksek performanslı kompakt makineler, amatörlerin de bu alana adım atmasını kolaylaştırmıştır.

Su Altı Fotoğrafçılığında Temel Ekipman Şunlardan Oluşur

  • Su geçirmez gövde (housing): Kamera modeline özel üretilen, dayanıklı polikarbon veya alüminyum kasalar. Derinliğe göre 40m ila 200m+ basınç dayanımı sunar.
  • Objektifler: Geniş açı (balıkgözü veya 10-17mm) veya makro lensler (60mm, 100mm) yaygındır. Su altında görüş alanı daraldığından geniş açı tercih edilir.
  • Işıklandırma sistemleri: Bir veya iki adet su altı flaşı (strobe) veya video ışığı. Kırmızı dalga boylarının suda hızla emilmesi nedeniyle yapay ışık şarttır.
  • Kollar ve bağlantı aparatları:** Flaşların kameradan ayrı konumlandırılmasını sağlayan esnek veya sabit kollar.
  • Dalış ekipmanı: Regülatör, BCD (yüzdürme kontrol cihazı), derinlik ve zaman göstergeleri. Fotoğrafçılar genellikle nötr yüzdürme sağlamak için ağırlık sistemini hassas ayarlar.

Su Altı Fotoğrafçılığı İle Kara Fotoğrafçılığı Arasındaki Temel Farklar

Bu iki disiplin arasındaki ayrım, sadece ortamın sıvı olmasından çok daha derindir:

  • Işığın davranışı: Havada ışık neredeyse doğrusal yayılır ve renk sıcaklığı stabildir. Suda ise ışık; yansıma, kırılma ve emilime uğrar. Kırmızı, turuncu ve sarı renkler daha sığ derinliklerde kaybolur (5-10m’ de kırmızı tamamen emilir). 30m’ de sadece mavi ve yeşil kalır. Bu nedenle su altı fotoğrafları doğal ışıkta çekildiğinde tek renkli (mavimsi) görünür. Kara fotoğrafçısı renk düzeltmeyi sonradan yapabilirken, su altı fotoğrafçısı renkleri geri getirmek için su altında flaş kullanmak zorundadır.
  • Odak ve mesafe algısı: Işığın sudaki kırılma indisi havadan farklıdır (su için 1.33). Bu, bir su altı lensi havada kullanıldığında nesnelerin gerçekte olduğundan %25 daha yakın görünmesine neden olur. Fotoğrafçı, göz kararıyla mesafe ayarı yapmalıdır. Ayrıca suyun içindeki asılı partiküller (plankton, kum) flaş ışığında “backscatter” denilen istenmeyen ışık lekelerine yol açar. Bu sorun kara fotoğrafçılığında neredeyse hiç yaşanmaz.
  • Hareket ve kontrol: Dalgıç fotoğrafçı, tripod kullanamaz (bazı istisnalar hariç). Yüzdürme kontrolü, dalgalar ve akıntılarla mücadele ederken aynı anda netleme, pozlama ve kompozisyon yapmak zorundadır. Nefes alıp vermek bile kamerayı oynatır. Kara fotoğrafçısı sabit zeminde rahatça uzun pozlamalar yapabilir.
  • Erişim ve süre: Karada saatlerce aynı noktada kalabilirsiniz. Su altında ise hava tüpü süresi (ortalama 45-60 dakika), dekompresyon kuralları ve güvenlik payları ile kısıtlısınız. Derinlik arttıkça bu süre dramatik düşer. Ayrıca her dalıştan sonra ekipmanın tatlı suyla durulanması, kurutulması ve bakımı gerekir.
  • Konunun doğası: Karada manzara veya portre çekerken konu genellikle sabittir veya kontrol edilebilir. Su altında balıklar, kaplumbağalar veya köpekbalıkları anlık hareket eder; yaklaşmak için akıntıya karşı yüzmek, ani hareket yapmamak ve deniz canlısının davranışını bilmek şarttır. Ayrıca mercanlara veya hassas habitatlara dokunmak yasaktır.

Işık Kaynakları: Doğal ve Yapay

Su altı fotoğrafçılığında ışık, başarının en kritik bileşenidir. Üç ana ışık kaynağı türü vardır:

1. Doğal güneş ışığı (mevcut ışık): Sadece çok sığ sularda (0-5m) ve berrak suda (örneğin Maldivler, Kızıldeniz) kullanılabilir. Genellikle siluet çekimleri, sığ resif geniş açıları veya güneş ışınlarının sudaki dansını (sabah ve öğlen) yakalamak için tercih edilir. Beyaz dengesi “bulutlu” veya “su altı” moduna alınmalıdır. Ancak renk kaybını önleyemez.

  • Su altı flaşları (strobe): En yaygın yapay ışık kaynağı. Flaşlar, kameranın tetiklemesiyle senkronize olarak ışık üretir. Özellikleri;
  • Renk sıcaklığının gün ışığına yakın (5000-5500K) oluşu, böylece kaybolan kırmızılar ve sarılar geri gelir.
  • Güçleri GN (guide number) ile ölçülür; su altında ışık kaybı nedeniyle kara flaşlarına göre daha güçlü olmalıdır (GN 20-32 arası yaygın).
  • Işık dağılımını yumuşatmak için difüzör, yansıtıcı veya snoot (dar huzme aparatı) kullanılabilir.
  • İki flaş asimetrik yerleştirilerek (örneğin biri 45° sağ üst, diğeri sol alt) üç boyutlu aydınlatma ve gölgeler kontrol edilir. Tek flaş düz ve yapay görünür.

2.Sabit video ışıkları (LED / HID):** Sürekli ışık veren bu kaynaklar, video çekimi için idealdir. Aynı zamanda makro fotoğrafta odaklamaya yardımcı olur. Ancak güçleri flaşlara göre daha düşüktür, pili çabuk biter ve deniz canlılarını korkutabilir. Son yıllarda yüksek lümenli (10.000 lm+) LED’ ler popülerleşmiştir.

Işık yerleştirme tekniği: Su altında flaşlar genellikle kamera gövdesinden 20-40 cm uzağa, 45° açı ile konur. Doğrudan önden flaş kullanmak backscatter’a (su içindeki partiküllerin ışığı yansıtması) yol açar. Makro çekimde flaşlar lense çok yakın konumlanır, geniş açıda ise daha geriye alınır. Gece dalışlarında kırmızı ışık filtresi kullanan özel ışıklar, hayvanları rahatsız etmeden gözlem yapmayı sağlar.

Kompozisyon ve Teknik İpuçları

Başarılı bir su altı fotoğrafı için:

  • Yaklaş, daha da yaklaş: Su bulanıklığı nedeniyle en iyi sonuçlar konuya 10-50 cm mesafeden alınır.
  • Farklı açıdan çek: Alttan yukarıya doğru çekilen balık veya deniz kaplumbağası, daha etkileyici görünür ve yüzeyin dağınık ışığını arka plan olarak kullanabilirsiniz.
  • Basit arka plan: Karmaşık resif veya diğer dalgıçlar dikkat dağıtır. Mavi su fonu veya koyu kaya en iyisidir.
  • Göz teması: Balıkların veya ahtapotların gözüne odaklamak, portreyi güçlendirir.

Zorluklar ve Ödüller

Su altı fotoğrafçılığı pahalı bir hobi veya meslektir (başlangıç seti 2000-5000 USD). Ekipmanın su kaçırması, dalış sırasında pillerin bitmesi, akıntıya kapılmak veya denizanası gibi riskler her an vardır. Ayrıca dalış sonrası tüm ekipmanı tatlı suda yıkamak, contaları kontrol etmek ve kuru bir yerde saklamak zaman alır.

Ancak ödülü de büyüktür: Kimsenin görmediği anları, nesli tükenmekte olan bir türü, gecenin karanlığında çiftleşen ahtapotları veya 40 metrede bir batığın sessiz ihtişamını ölümsüzleştirmek… Su altı fotoğrafları, insanlara okyanusların korunması gereken değerini gösteren güçlü belgelerdir. Her kare, mavi gezegenin nefes kesen ama kırılgan güzelliğine bir aşk mektubudur.

Alp Can Kimdir?

Prof. Dr. Alp Can, 1987’de Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun oldu ve halen aynı fakültenin Histoloji ve Embriyoloji AD’da öğretim üyesi olarak görev yapmakta. 1992’den bu yana dişi üreme sistemi hücreleri ve 2003’ten bu yana da insan kaynaklı erişkin kök hücre çalışmalarını da sürdürmekte. Stanford Üniversitesi ile Elsevier tarafından hazırlanan ve dünyanın en etkili bilim insanları ilk %2’lik listede iki kez yer almıştır. 2014 (ilk baskı) ve 2021’de (2. baskı) “Kök Hücre. Biyolojisi, Türleri ve Klinik Kullanımları”, ve 2018 yılında “Yaşam Bilimlerinde A’dan Z’ye Mikroskopi” adlı kitapları yayınlanmıştır. Bu kitap 2020 yılı TÜBA Telif Eserler Birincilik Ödülü almıştır. Üç adet patenti bulunmaktadır. Dr. Can Ankara Üniversitesi 2013 Yılı Bilim Ödülü’ne ve 2019 Yılı Sedat Simavi Ödülü (sağlık alanında) layık görülmüştür. Bilim Akademisi üyesidir.

Dr. Alp Can, uluslararası düzeyde tanınmış bir su altı fotoğrafçısıdır. 24 kişisel sergi, 46 karma sergi açmıştır. Bu alanda 200’ün üzerinde sunum yapmış olan Dr. Can’ın 5 adet fotoğraf kitabı bulunmaktadır. Ocak 2026’da, Birleşik Arap Emirliklerinden Şarika Emirliğinin düzenlediği ve dünyanın en büyük fotoğraf festivali olan Xposure 2026’da sergi açmış ve giderek yok olan mercan resifleri üzerinde bir konuşma ve eğitim seansı gerçekleştirmiştir. Alp Can’ın fotoğraf portfolyosunu görmek ve türler hakkında bilgi almak için www.alpcan.com adresi ve aqua.graphs instagram hesabı ziyaret edilebilir.

Nisan 2026

Prof. Dr. Alp CAN

www.alpcan.com

@aqua.graphs

BİLİNÇALTININ KADRAJI – FOTOĞRAF VE KOÇLUKLA İÇSEL KEŞİF

Bir fotoğraf çektiğimizde gerçekten neyi çekiyoruz?
Bir sokağı mı…
Bir insanı mı…
Yoksa o anda dünyaya nasıl baktığımızı mı?

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

“Eğer birisi sizi sadece çektiğiniz fotoğraflardan tanıyacak olsaydı, sizin hakkınızda ne öğrenirdi?”

Şimdi çektiğiniz fotoğrafları gözünüzün önüne getirin, düşünün.
Ben kimim?

İnsanlar kendilerini tanıdıklarını düşünürler ama gerçekte kendilerine bakmak için zaman ayırmazlar. Oysa bizim bir parçamız olduğunu düşündüğümüz alışkanlıklarımız, davranışlarımız ve yargılarımız zaman içinde oluşmuştur. Hatta çoğunluğu çocukluk dönemine ait olabilir. Kalıplarımız öğrenilen ve değiştirilebilen şeylerdir. Zamanla bu kalıplarımızı fark edip incelememiz gerekiyor.

Temel soru: Ben kimim, kim olmak istiyorum?

Çünkü sorgulanmayan bir hayat, gerçekten sizin değildir.
Üzerinize zamanla yapışan düşünce kalıpları yok mu?
Onları yarına bırakmayın.
Çünkü bugün artık yarındır.

Fotoğraf çekmek bir nevi ayna gibidir. Ne gördüğümüz aslında kim olduğumuzu da gösterir. Somut veriler içerir. Kendimizi tanımaya çalıştığımızda genelde pozitif kayırmacılık yaparız. Mesela araba ile giderken bizden hızlı gidenler “deli mi bunlar?”, yavaş gidenler ise “araba kullanmayı bilmeyen” olur.

Mihenk taşı hep kendimiziz.

İşte bu yüzden gerçekten kendimize bakmak gerekir.

Peki kendimizi tanımak neden önemli?

Kendini tanıyan kişi:

  • Neyi sevdiğini bilir
  • Nelerden uzak durması gerektiğini bilir
  • Hangi ortamda daha iyi olduğunu bilir

Bu da daha doğru kararlar demektir.

Aynı zamanda:

  • Duygularını daha iyi yönetir
  • Neden öfkelendiğini anlar
  • Nasıl motive olduğunu keşfeder

Ve en önemlisi:
Kendi potansiyelini fark eder.

Çünkü çoğu insan sahip olduğu gücün farkında değildir.

Kendini tanımak:

  • Güçlü yönleri keşfetmek
  • Gelişmesi gereken alanları görmek
  • Hayata anlam katmaktır

Yunus Emre bunu çok net ifade eder:
“İlim ilim bilmektir,
İlim kendin bilmektir.”

Gördüğümüz her şey beynimizin süzgecinden geçer.
Gerçeklik, olduğu gibi değil, algılandığı gibidir.

Bu yüzden herkesin doğrusu farklıdır.
Ve gerçeğe yaklaşmanın yolu,
kendini tanımaktan geçer.

Kendimizi nasıl tanıyabiliriz? Bunun için iç gözlem yapabiliriz. İnsan bazen yalnızca düşünerek de kendini tanımaya başlayabilir. Ama insan kendine karşı her zaman objektif değildir.

Bu yüzden somut verilere ihtiyaç vardır:

  • Davranışlarımız
  • Seçimlerimiz
  • Deneyimlerimiz
  • Başkalarının geri bildirimleri
  • Ürettiklerimiz

Ve en güçlü araçlardan biri:
Çektiğimiz fotoğraflar.Fotoğraflar Kişilik Hakkında Neler Söyleyebilir?

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

  1. İnsan odaklı fotoğraflar
    Eğer bir kişi sürekli insan, yüz, etkileşim ve hikâye çekiyorsa, bu genellikle sosyal ilişkilere önem verdiğini gösterir.
  2. Yalnızlık ve boşluk fotoğrafları
    Boş sokaklar, tek bir insan, uzak perspektif ve sessiz sahneler çeken kişiler genellikle daha gözlemci ve içe dönük bir bakışa sahip olabilir.
  3. Detay fotoğrafları
    Sürekli doku, küçük detay, ışık ve minimal sahneler çeken kişiler genellikle yüksek dikkat ve estetik duyarlılık gösterir.
  4. Hareket ve aksiyon fotoğrafları
    Hareket, enerji, spor ve dinamik sahneler içeren fotoğraflar, kişinin heyecan ve dinamizm aradığını gösterebilir.

Bunun yanında fotoğraflar, kişinin hangi konularla ilgilendiğini, hangi renkleri tercih ettiğini ve hangi anları durdurmak istediğini de gösterir. Kişinin bakış açısını ortaya çıkarır; ayrıntılara mı dikkat ediyor, genel sahneyi mi görmeyi tercih ediyor? Hangi duygular fotoğraflarını etkiliyor?  

Ama bunun da ötesinde:
Fotoğraflar, neyi önemli bulduğumuzu gösterir.

Bu noktada öncelikle bilinçaltımıza bakmamız gerekiyor. Farkında olmadığımız ama bizi yönlendiren birikimlerimiz nelerdir?

Fotoğraf, sadece “görüneni” değil; görünmeyeni, bilinçaltında kalan duyguları, arzuları, korkuları ve anlamları da açığa çıkarabilir.

Bilinçaltı Nedir?

Bilinçaltı, farkında olmadığımız ama bizi yönlendiren düşünceler, duygular ve anıların alanıdır.

Bilinç “seçer”, bilinçaltı “çeker”. Fotoğraf, bu çekim gücünü görünür kılar.

Fotoğraf bilinçaltına ayna tutar:

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

  • Yıkılmış binalar, paslı objeler çeken birisi geçmişe bağlılık ya da kayıp duygusu yaşıyor olabilir.
  • Işık oyunları, doğa detayları, çocuk yüzleri çekenlerde içsel neşe veya umut ihtiyacı olabilir.
  • Boş sokaklar yalnızlık ya da özgürlük temasını yansıtabilir.
  • Gölgeler, aynalar ve yansımalar “kendini görme” veya “gizli yanlarını fark etme” isteğini gösterebilir.

Teknik düşünmeden, sadece içsel yönelimle fotoğraf çekildiğinde, mantığın sustuğu ve bilinçaltının konuştuğu bir alan açılır.

Neden bu kareyi çektim?

Uygulama: “Bilinçaltının Kadrajı” Egzersizi

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

Bunu bireysel farkındalık için deneyebilirsiniz:

  • 10 dakika boyunca hiçbir plan yapmadan, sadece “içinizden geldiği gibi” fotoğraflar çekin.
  • “Sizi çeken şeyi çekin — nedenini bilmek zorunda değilsiniz.”

Önerilen temalar: gölge, yansıma, kapı, yol, su, cam, boşluk, detay…
Teknikten çok duygusal sezgi ve içsel çağrı ön plandadır.

Fotoğrafları temalarına göre gruplandırın:

  • Işık/gölge
  • Kalabalık/boşluk
  • Doğa/nesne

Kendinize sorun:

  • “Hayatımda tekrar eden temalar neler?”
  • “Kendimi hangi imgelerle anlatıyorum?”

En çok hangi tema öne çıkıyorsa, o sizin bilinçaltınızdaki hikâyeye işaret eder.

Fotoğraf makinesi bilinçaltının penceresidir.

Duygu Kadrajı Kendinizi çok mutlu hissettiğiniz bir günü düşünün. O gün hangi fotoğrafı çekerdiniz?

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

Duygular, bakış açımızı belirler. Mutlu hissettiğinde canlı renkler ve neşeli anlar gözüne çarpar; hüzünlü olduğunda daha sakin, loş veya dramatik sahneleri fark edersin. Fotoğraf çekmek de duyguları etkiler. Bu süreç, beynin dopamin ve ödül sistemini uyarabilir; odaklanma ve yaratıcı tatmin duygusu ortaya çıkar.

“Duygu ile Fotoğraf Deneyi”

Amaç: Farklı duyguların aynı sahneyi nasıl algıladığını ve çektiğin fotoğraflara nasıl yansıdığını gözlemlemek.

1. Sahne Seçimi

  • Evde, bahçede veya sokakta sabit bir sahne seç.
  •  Örnek: Bir masa, pencere kenarı, bir ağaç veya park köşesi.

2. Duyguyu Belirle

  • Deney boyunca 3 farklı duygu ile fotoğraf çek:
  • Mutlu (neşeli, umutlu hisset)
  • Hüzünlü (düşünceli veya sakin hisset)
  • Sakin / nötr (rahat ve tarafsız hisset)

3. Çekim Sırasında Dikkat

Duyguya uygun olarak

  • bakış açını,
  • kadrajı,
  • ışığı,
  • kompozisyonu değiştir.

Mutlu iken: renkleri, hareketi ve geniş açıları;
hüzünlü iken: loş ışığı, detayları, gölgeleri;
sakin iken: dengeli ve minimalist kareleri keşfet.

Sonra çektiğin fotoğrafları incele. Çekimden sonra fotoğrafları yan yana koy ve kendine sor:

  • Hangi duygu hangi kareyi etkiledi?
  • Renk, ışık ve kadrajda ne gibi farklar var?
  • Hangi kare senin ruh hâlini daha iyi yansıtıyor?

Şimdi kendimizi tanımanın albüm üzerinden bir yoluna bakalım. Haydi, “Benim Dünyam” albümünü oluşturalım.

Fotoğraf: İlter Akınoğlu

1. Bir hafta boyunca seni etkileyen şeyleri fotoğraflamaya odaklan:

Sevdiğin köşeler, nesneler, manzaralar.
Hafta sonunda albüme bak ve kendine şu soruyu sor: “Benim için gerçekten önemli olan şeyler neler?”

 2. Duygu Günlüğü
Her gün, o anki duyguna karşılık gelen bir kare çek (örneğin; huzurluysan bir gökyüzü, öfkelisin bir gölge).
Zamanla bu fotoğraflar, duygusal dünyandaki tekrar eden desenleri ortaya çıkarır.

 3. Aynadaki Ben
Haftada bir kez kendini farklı biçimlerde fotoğraflamayı dene: yüzünü, gölgeni, ellerini, hatta sadece ayakkabılarını.
Bu egzersiz, kendine nasıl baktığını fark etmeni sağlar.

4. Alışılmışın Dışına Çık
Normalde fotoğraflamadığın şeylere yönel (örneğin; kalabalıklar, yabancılar, sıradan objeler).
Bu, hayata farklı açılardan bakmanı ve kendi sınırlarını keşfetmeni sağlar.

 5. Hikâyeni Anlat

 “Ben kimim?” sorusuna sadece fotoğraflarla cevap vermeye çalış.
Çektiğin fotoğraflardan küçük bir seri oluştur. Her kare senin bir yönünü temsil etsin.

Albümü incele. Bu albüm senin hikâyen. İstersen bu hikâyeyi değiştirebilirsin.

Şimdi bu iki soruyu düşün:
Eğer hayatınızı yansıtan bir fotoğraf olsa, şu anda kadrajda ne olurdu?
Bundan sonra neyi kadraja almak isterdiniz? Fotoğraf, hayata anlam katmanın ve her anın içindeki güzelliği fark edip onu görünür kılmanın güzel bir yoludur.

Nisan 2026

İlter AKINOĞLU

MAKRO FOTOĞRAFÇILIK

Fotoğraf: Prof. Dr. Adnan ATAÇ – Bal Arısı

Öncelikle makro fotoğraf deyince ne anlıyoruz. Genel olarak objelerin insan gözüne göre büyütülerek fotoğraflanmasına makro (macro) ya da yakın plan (close up) fotoğraflar denilir.

Fotoğraflar: Prof. Dr. Adnan ATAÇ – 1. Gül ve Yedi Noktalı Uğurböceği 2. Güzel Kızböceği

Teknik olarak bakıldığında 3 kategoride ayrım yapılabilir. Objenin boyutunun sensör üzerine birebirden (1:1) on kat büyük (10:1) orana kadar kaydedilmesine makro, on kattan fazla büyütmelerden oluşan görüntülerin kaydedilmesine mikro (micro) ya da mikroskopik fotoğraflar, birebirden daha küçük oranda büyütülüp kaydedilmesine yakın plan fotoğraflar denir. Unutulmamalıdır ki bu oranların bilimsel açıdan doğru algılanabilmesi ancak objelerin büyüklüklerinin karşılaştırılmasının yapılabileceği nesnelerle birlikte çekildiğinde olabilir.

Fotoğraflar: Prof. Dr. Adnan ATAÇ – 1. Hançerli Sinek 2. Köpük

Makro çekimleri yapabilmek için kullanılacak makine, objektif ve ekipmanlar önemlidir. En başarılı sonuçların makine ile uyumlu, makro çekimler için üretilmiş makro objektifler ile alınabildiğini söylemek mümkün. Ayrıca kullandığımız objektiflerin önüne takılabilen ince kenarlı (close up) merceklerle, ya da makine ile objektifin arasını açan uzatma tüpleri (Extension tüp) veya objektifleri ters çevirerek makineye takılmasını sağlayan reverse ring ile yakın çekimler yapmak mümkündür. Ancak bu yöntemler kullanıldığında ışık, netlik ve alan derinliği kontrolü zorlaşacaktır.

Fotoğraflar: Prof. Dr. Adnan ATAÇ – 1. Lampides 2. Mavi Bantlı Arı

Biz bu AFE yarışmasında genel olarak kabul edilen makro ve yakın plan çalışmalarını kabul edeceğiz. Amacımız makro fotoğraf çalışmaları atölyelerinde de belirttiğimiz gibi 3 temel hedefimize ulaşabilmektir. Birincisi: makro fotoğraf tekniklerini, ışık kullanımını, kompozisyon düzenlemelerini, net alan derinliği sorunlarını aşmayı başarabilmek. İkincisi; çevremizde normal bakış açısı ile göremediğimiz anlamlı detayları görebilmek, farkına varmak. Üçüncüsü; gördüğümüz detayları (özellikle doğada var olan minik canlıları) tanımlayabilmektir. Bu bakış açısı ile gönderilen fotoğraflar her yarışmada olduğu gibi önce fotoğraf teknikleri açısından değerlendirilecek. Netlik, ışık seçimi, bakış açısı, çekim anı, alan derinliği, arka plan kullanımı, düzenleme, sunum vb. yanı sıra fotoğrafların nadirliği, anlamlılığı yani içeriği göz önünde bulundurulacaktır.

Fotoğraflar: Prof. Dr. Adnan ATAÇ – 1. Torbalı Güvelerden 2. Yusufcuk

Nisan 2026

Prof. Dr. Adnan ATAÇ