FOTOĞRAFTA YAPAY ZEKÂ KRİZİ

1. Fotoğraf dediğimiz şey nedir?

Fotoğrafın yaklaşık iki yüz yıllık tarihinde, her teknolojik dönüşüm kendi tartışmasını beraberinde getirdi. Fotoğraf makinesinin icadıyla birlikte resmin gerçekliği temsil etme tekeli sarsıldı. Fotoğraf, dünyayı mekanik olarak kaydedebilen yeni bir araç olarak ortaya çıktı. Ressamların yüzyıllardır üstlendiği gerçekliği betimleme görevi artık başka bir teknoloji tarafından gerçekleştirilebiliyordu.

Ancak fotoğraf hiçbir zaman yalnızca bir kayıt işlemi olmadı. Fotoğrafçı kadrajı seçerken, ışığa karar verirken, bir anı beklerken ve deklanşöre basarken dünyaya kendi bakışını da dahil etti. Dolayısıyla fotoğraf, gerçeklikle kurulan ilişkinin yanı sıra kişisel tercihlerin, düşüncelerin ve yorumların da ürünüydü.

Bugün yapay zekâ ile birlikte bu ilişkinin yeni bir eşiğindeyiz. Artık bir görüntünün ortaya çıkması için önümüzde fiziksel bir dünyanın, bir nesnenin ya da fotoğraf makinesinin bulunması gerekmeyebiliyor. Metin komutlarıyla hiç yaşanmamış olaylar, hiç var olmamış insanlar ve gerçek dünyada karşılığı bulunmayan mekânlar görsel olarak üretilebiliyor.

Bu durum beni şu soruyla karşı karşıya bırakıyor: Fotoğrafı fotoğraf yapan şey kamera mı, gerçeklikle ilişkisi mi, yoksa ona yüklediğimiz anlam mı?

Bu sorunun kolay bir cevabı yok. Çünkü fotoğrafın tarih boyunca gerçeklikle kurduğu ilişki de sandığımız kadar basit değildi. Kadrajın dışında kalanlar, seçilen ışık, pozlama süresi, objektifin perspektifi ve sonradan yapılan müdahaleler zaten görüntünün gerçekliği nasıl yorumladığını belirliyordu. Yapay zekâ ise bu ilişkiyi başka bir noktaya taşıyor: Artık yalnızca var olan gerçekliği yorumlamıyoruz; gerçeklikte hiç karşılığı bulunmayan görüntüler de oluşturabiliyoruz. Dolayısıyla tartışmamız gereken mesele yalnızca görüntünün nasıl üretildiği değil, onun hangi koşullarda fotoğraf olarak kabul edilebileceği ve izleyicide nasıl bir güven ilişkisi oluşturduğudur.

2. Görüntünün gerçekliği ve yapay zekâ

Fotoğraf tarihinde karanlık oda müdahalelerinden fotomontaja, çift pozlamadan dijital manipülasyona kadar görüntünün değiştirilmesi her zaman var oldu. Dijital fotoğrafçılıkla birlikte bu müdahaleler çok daha kolay ve görünür hâle geldi. Ancak üretken yapay zekâ ile karşılaştığımız dönüşüm, önceki teknolojik değişimlerden önemli bir noktada ayrılıyor; çünkü artık elimizdeki görüntüyü değiştirmekten söz etmiyoruz. Hiç çekilmemiş bir görüntüyü, hatta hiç yaşanmamış bir olayı baştan oluşturabiliyoruz.

Bu noktada fotoğraf ile sentetik görüntü arasındaki sınır yeniden tartışmaya açılıyor. Vilém Flusser’in Fotoğraf Felsefesine Doğru ve Fotoğrafik Aygıtın Felsefesi üzerine geliştirdiği düşünceler bu tartışmayı anlamak açısından önemli. Flusser, fotoğraf makinesini yalnızca fotoğrafçının kullandığı mekanik bir araç olarak değil, kendi programı ve olanakları bulunan bir aygıt olarak ele alır. Fotoğrafçı da bu aygıtın sunduğu olanaklar ve sınırlar içerisinde üretim yapar.

Bugün yapay zekâ sistemleri de benzer biçimde yeni bir üretim alanı oluşturuyor. Ancak bu kez fotoğrafçı yalnızca kamera ile değil, algoritmalarla, veri kümeleriyle ve dilsel komutlarla da ilişki kuruyor. Burada önemli bir ayrım ortaya çıkıyor: Teknolojiyi kullanabilmek ile teknoloji üzerine düşünebilmek aynı şey değil.

Bir yapay zekâ aracına doğru komutları vererek etkileyici bir görüntü oluşturmak mümkün. Fakat bu görüntünün neden üretildiği, hangi düşünceyi taşıdığı, hangi estetik tercihlerden beslendiği ve neyi temsil ettiği soruları hâlâ sanatçının sorumluluğunda. Özellikle belgesel fotoğrafçılıkta bu mesele daha da önemli. Bir görüntünün gerçek bir olaya tanıklık ettiğine ilişkin beklenti, fotoğrafın toplumsal güvenilirliğinin temel unsurlarından biri. Yapay zekâ ile üretilmiş bir görüntünün gerçek bir olayın fotoğrafıymış gibi sunulması yalnızca teknik bir müdahale değil, aynı zamanda etik bir sorun.

Sanat fotoğrafçılığında ise durum biraz daha farklı. Çünkü sanatçı her zaman gerçekliği olduğu gibi göstermek zorunda değil. Düşleyebilir, dönüştürebilir, bozabilir ve yeniden kurabilir. Ancak burada da izleyicinin görüntüyle kurduğu ilişkinin ve üretim sürecinin şeffaflığı önem kazanıyor. Belki de artık kendimize yalnızca bir görüntünün güzel, etkileyici veya gerçekçi olup olmadığını değil, hangi koşullarda ve hangi niyetle üretildiğini de sormamız gerekiyor.

3. Fotoğraftan zamana, hareket ve düşünceye

Benim fotoğrafla kurduğum ilişki yıllar içerisinde değişti. Uzun yıllar fotoğraf makinesinin önündeki dünyayı kaydetmeye, ışığı, biçimi, rengi ve kompozisyonu anlamaya çalıştım. Ancak zamanla fotoğrafın tek bir anı dondurmasından daha fazlasını yapabileceğini düşünmeye başladım. Özellikle deniz, kaya ve ışık üzerine sürdürdüğüm çalışmalar bu düşüncemi derinleştirdi.

Bir kayanın karşısında saatlerce beklemek, aynı kadrajı günün farklı saatlerinde yeniden fotoğraflamak, suyun hareketini uzun pozlamalarla görünür kılmak benim için yalnızca teknik bir fotoğraf çalışması değil; zamanı deneyimleme ve onu görüntü aracılığıyla yeniden yorumlama çabası. Bazen aynı kaya üzerinde gün doğumundan gün batımına kadar farklı zamanlarda kaydettiğim görüntüleri bir araya getiriyorum. Böylece tek bir anda var olmayan, fakat gün boyunca gerçekten yaşanmış farklı zamanların oluşturduğu bir bütün ortaya çıkıyor.

Burada yapmak istediğim şey gerçekte yaşanmamış bir anı gerçekmiş gibi göstermek değil. Farklı zamanlarda kaydettiğim gerçek görüntüler aracılığıyla, tek bir fotoğraf karesinin içine sığmayan bir zaman deneyimini görünür kılmak. Bu yaklaşım fotoğrafın yalnızca bir anı kaydetme işlevinin ötesine geçebileceğini düşündürüyor.

Henri Bergson’un süre (durée) kavramı bu noktada benim için anlamlı bir düşünce alanı oluşturuyor. Bergson’a göre zaman, birbirinden kopuk anların toplamından ibaret değildir; yaşantı içerisinde sürekli değişen, birbirine nüfuz eden bir akıştır. Fotoğrafı da bu açıdan düşünmek mümkün. Bir görüntü yalnızca deklanşöre basılan anı değil, bazen o ana kadar biriken deneyimi ve o andan sonra zihnimizde devam eden düşünceleri de taşıyabilir.

Roland Barthes’ın fotoğraf üzerine düşünceleri de görüntünün izleyicide yarattığı kişisel karşılaşmayı anlamak açısından önemli. Fotoğraf yalnızca gösterdiği nesneden ibaret değildir; izleyicide beklenmedik duygular, anılar ve çağrışımlar uyandırabilir. Bu nedenle benim için fotoğraf giderek yalnızca bir görüntü üretme pratiği olmaktan çıkıp zaman, bellek, deneyim ve düşünceyle ilişkili bir araştırma alanına dönüşüyor.

Yapay zekâ bu alanda elbette yeni olanaklar sunuyor. Hareket yaratabiliyor, görüntüler arasında ilişkiler kurabiliyor, fotoğrafı video ve başka zaman temelli anlatım biçimlerine dönüştürebiliyor. Ancak burada kendime başka bir soru soruyorum: Kamera ile kaydedemeyeceğimiz bir düşünceyi görüntüye dönüştürebilir miyiz?

Bence yapay zekânın en ilginç imkânlarından biri tam da bu sorunun çevresinde ortaya çıkıyor. Çünkü artık yalnızca gördüğümüz dünyayı değil, zihnimizde henüz görüntüye dönüşmemiş düşünceleri de görünür kılıp artık göstere biliriz. bu çarpıcı ifade, aslında fotoğrafın ve sanatın tarihsel evrimindeki en büyük eşiklerden birine parmak basıyor ve şu an biz bir geçiş dönemindeyiz.

4. Fotoğrafçının geleceği: Üretmek mi, düşünmek mi?

Yapay zekânın fotoğraf alanındaki gelişimi, fotoğrafçılık mesleğinin geleceğine ilişkin kaygıları da beraberinde getiriyor. Görüntü üretiminin kolaylaşması, teknik becerinin değerini azaltıyor mu? Fotoğraf makinesine ihtiyaç duyulacak mı? Fotoğrafçıların yerini algoritmalar mı alacak? Bunlar anlaşılır sorular. Ancak bana göre tartışmayı yalnızca mesleki rekabet üzerinden yürütmek, yaşadığımız dönüşümün asıl boyutunu gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Çünkü fotoğrafçılık hiçbir zaman yalnızca teknik yeterlilikten ibaret olmadı. Görmek, seçmek, beklemek, ilişki kurmak, düşünmek ve anlam üretmek de fotoğrafçının pratiğinin parçalarıydı. Yapay zekâ bazı teknik süreçleri üstlenebilir, daha önce gerçekleştirilmesi zor olan görüntüleri üretebilir ve sanatçıya yeni ifade biçimleri sunabilir. Fakat bunların sanat pratiği içerisinde nasıl bir düşünceye dönüşeceği hâlâ önemli bir mesele. Burada fotoğrafçının rolü de değişebilir. Belki geleceğin fotoğrafçısı yalnızca fotoğraf çeken kişi değil; fotoğraf, video, hareketli görüntü, algoritma ve yapay zekâ arasında ilişkiler kuran bir medya sanatçısı olacak.

Ancak bu dönüşümün beraberinde getirdiği sorumlulukları da unutmamalıyız. Üretilen görüntünün kaynağı, kullanılan veriler, telif hakları, temsil biçimleri, önyargılar ve izleyiciye karşı şeffaflık, üzerinde düşünmemiz gereken konular. Teknolojik imkânların genişlemesi, sanatçının etik sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor; aksine daha da önemli hâle getiriyor.

Ben kendi adıma yapay zekâyı fotoğrafın karşısında duran bir rakip olarak görmüyorum. Onu, kendi görsel düşüncemi sınayabileceğim, yeni ifade alanları araştırabileceğim ve fotoğrafın sınırlarını yeniden sorgulayabileceğim bir araç ve ortak üretim alanı olarak değerlendiriyorum. Ancak bütün bu gelişmelerin ortasında insanın deneyimini, merakını ve dünyayla kurduğu ilişkiyi kaybetmemesi gerektiğine inanıyorum.

Bir kayanın karşısında saatlerce beklemek, değişen ışığı izlemek, denizin sesini dinlemek ve o deneyimin bende bıraktığı duyguyu anlamaya çalışmak benim için hâlâ vazgeçilmez. Çünkü bir görüntüyü üretmekle, o görüntünün arkasındaki düşünceyi ve deneyimi oluşturmak aynı şey değil.

Belki de yaşadığımız kriz, makinelerin artık görüntü üretebilmesi değil. Asıl kriz, fotoğrafçı olarak yıllardır kendimize sormadan kabul ettiğimiz şeyleri yeniden düşünmek zorunda kalmamız. Fotoğraf makinesi dünyayı bizim için kaydetmiyordu yalnızca; dünyayı nasıl gördüğümüzü de biçimlendiriyordu. Şimdi yapay zekâ ile birlikte bu ilişkinin yeni bir eşiğindeyiz.

Belki geleceğin fotoğrafçısı yalnızca görüntü üreten kişi olmayacak. Neye bakmaya değer olduğunu, bir görüntüye neden inandığımızı ve bir görüntünün bize ne düşündürdüğünü sorgulayan kişi olacak.

O hâlde son sorum şu:Yapay zekâ çağında fotoğrafın geleceğini mi tartışıyoruz, yoksa fotoğrafçı olarak kendimizin geleceğini mi?

Kasım 2026

İsmail HAYKIR

FOTOĞRAFIN 200. YILI: IŞIĞIN, ZAMANIN VE İNSANIN HİKÂYESİ

Fotoğrafın 200. yılı, yalnızca bir sanat dalının geçmişini anmak için değil, insanlığın dünyayı görme, anlama, hatırlama ve anlatma biçimini değiştiren büyük bir buluşun tarihsel yolculuğunu değerlendirmek için de önemli bir fırsat sunuyor.


Fotoğraf, ışığın insan hafızasıyla buluşmasının, bir anın zamana karşı korunmasının ve insanın kendi dünyasına yeniden bakabilmesinin hikâyesidir. Ortaya çıktığı ilk günden bu yana yalnızca bir görüntü oluşturma tekniği olmamış; zamanın içinden bir parçayı geleceğe taşıyan, görünmeyeni görünür kılan, kimi zaman gerçeği belgeleyen, kimi zaman da duyguları kelimelerin ötesine taşıyan güçlü bir anlatım dili hâline gelmiştir.


İki Yüz Yıllık Bir Yolculuk


Fotoğrafın tarihsel gelişiminde önemli bir başlangıç noktası, Fransız mucit Nicéphore Niépce’in 1820’li yıllarda gerçekleştirdiği deneylerdir. Niépce, ışığın bir yüzey üzerinde oluşturduğu görüntüyü kalıcı hâle getirmek için uzun yıllar çalıştı. 1826–1827 yıllarına tarihlenen Le Gras’daki Pencereden Görünüm adlı çalışması, günümüze ulaşan en eski kalıcı fotoğrafik görüntü olarak kabul edilir. Niépce’in 1824’e uzanan deneyleri de fotoğrafın gelişim tarihindeki erken aşamaları anlamak açısından önem taşır.

Nicéphore Niépce


O dönemde bir görüntüyü kalıcı hâle getirmek, uzun pozlamalar, sabır ve büyük bir teknik çaba gerektiriyordu. Bugün saniyeler içinde çektiğimiz bir fotoğrafın arkasında, aslında iki yüzyıllık bilimsel araştırma, sanatsal arayış ve insan merakı bulunmaktadır.


Fotoğrafın gelişiminde Louis-Jacques-Mandé Daguerre ve William Henry Fox Talbot da önemli roller üstlendi. Daguerre, kendi adıyla anılan daguerreotype yöntemini 1839 yılında kamuoyuna duyurdu. Talbot ise 1830’lu yıllarda kâğıt üzerinde fotoğrafik görüntüler elde etti ve negatif-pozitif yöntemiyle fotoğrafların çoğaltılabilmesinin önünü açtı. Talbot’un çalışmalarını 1839 yılında Royal Institution’da tanıtması, fotoğrafın bilimsel ve toplumsal çevrelerde tanınmasına katkı sağladı.

Louis-Jacques-Mandé Daguerre

Cam levhalar, filmli makineler, renkli fotoğraf, elektronik görüntüleme sistemleri ve dijital sensörler… Her yeni gelişme fotoğrafın üretim biçimini, kullanım alanlarını ve sanatsal olanaklarını genişletti.


Ancak bütün bu değişimlerin ortasında varlığını sürdüren temel bir unsur vardı: İnsanın görme, anlama ve anlatma isteği.


Makine değişti, malzeme değişti, görüntünün üretim biçimi değişti. Buna karşın fotoğrafçının dünyaya bakışı, ışığı yorumlayışı ve bir anın içindeki anlamı keşfetme çabası önemini korudu.


Gerçeği Kaydetmekten Sanatsal Bir Dil Oluşturmaya


Fotoğrafın en dikkat çekici özelliklerinden biri, gerçek dünyayla kurduğu ilişkidir. Ancak fotoğrafın sanatsal gücü, yalnızca gerçeği kaydetmesinden değil, bu gerçeği farklı bakış açılarıyla yorumlayabilmesinden kaynaklanır.


Aynı sokağa bakan iki fotoğrafçı, birbirinden tamamen farklı iki dünya anlatabilir. Aynı insanın portresini çeken iki sanatçı, yalnızca farklı yüz ifadeleri değil, farklı duygular ve düşünceler de ortaya koyabilir.


Işığın geliş yönü, gölgenin derinliği, kadrajın sınırları, renklerin ilişkisi, alan derinliği ve zamanlama… Bunların her biri, fotoğrafçının düşüncesini görünür kılan araçlardır.


Bir fotoğraf, güçlü bir ışık ve gölge ilişkisiyle insan ruhuna yaklaşabilir. Belgesel bir kareyle toplumsal bir gerçeği ortaya koyabilir. Doğanın küçücük bir ayrıntısında evrenin büyüklüğünü hissettirebilir. Gündelik hayatın sıradan görünen bir anını, unutulmaz bir sanat eserine dönüştürebilir.


Fotoğrafçı yalnızca deklanşöre basan kişi değildir. O; dünyayı gözlemleyen, sorgulayan, seçen, yorumlayan ve kendi bakışını başkalarıyla paylaşan bir anlatıcıdır. Fotoğraf makinesi ise bu anlatının kurulmasına aracılık eden araçlardan biridir.


Fotoğrafın Hafızası ve Toplumsal Sorumluluğu


Fotoğraf, kişisel hafızamızın olduğu kadar toplumsal hafızamızın da önemli bir parçasıdır.


Aile albümlerinden kent arşivlerine, tarihsel belgelerden savaş ve göç fotoğraflarına, kültürel mirasımızdan doğa fotoğraflarına kadar uzanan geniş bir alanda fotoğraf, geçmişle bugün arasında köprü kurar.


Bir zamanlar yaşanmış bir hayatı, değişmiş bir şehri, kaybolmaya yüz tutmuş bir geleneği ya da korunması gereken doğal bir zenginliği yeniden görmemizi sağlar. Bazen artık var olmayan bir mekânı hatırlatır; bazen de bugün farkına varmadığımız bir gerçeği geleceğe taşır.


Bu nedenle fotoğraf üretmek kadar fotoğrafı korumak, arşivlemek, paylaşmak ve gelecek kuşaklara aktarmak da önemlidir. Fotoğraf arşivleri, yalnızca geçmişe ait görüntülerin saklandığı koleksiyonlar değil, toplumların kültürel belleğini oluşturan değerli kaynaklardır.


Fotoğrafın gücü, yalnızca neyi gösterdiğinde değil, bize neyi düşündürdüğünde ve hangi soruları sordurduğunda da ortaya çıkar.


Fotoğrafçı olarak sorumluluğumuz, gördüğümüz dünyayı yalnızca kaydetmekle sınırlı değildir. Ona dikkatle bakmak, onu anlamaya çalışmak ve görüntülerimiz aracılığıyla başkalarının da düşünmesine alan açmak bu sorumluluğun önemli bir parçasıdır.


Dijital Çağda Fotoğrafın Geleceği


Günümüzde fotoğraf, tarihinin en hızlı değişim dönemlerinden birini yaşıyor. Dijital makineler, cep telefonları, hesaplamalı fotoğrafçılık ve yapay zekâ destekli görüntü üretim teknolojileri, görsel dünyamızı yeniden şekillendiriyor.


Artık görüntü üretmek hiç olmadığı kadar kolay. Birkaç saniye içinde çekilen, düzenlenen, çoğaltılan ve dünyanın dört bir yanına yayılan görüntüler, günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Bununla birlikte, bu kolaylık fotoğraf sanatının geleceği açısından önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor:


Bu sorunun yanıtı yalnızca teknolojide değil, insanın bakışında, düşüncesinde ve anlatma biçiminde saklıdır.


Teknoloji bize yeni olanaklar sunabilir; ancak neyi anlatmak istediğimize, hangi ayrıntının peşinden gideceğimize ve hangi duyguyu paylaşacağımıza ilişkin kararlar yaratıcılığımızla ilgilidir.


Yapay zekâ ile üretilen görüntülerin yaygınlaşması, fotoğraf ile kurmaca arasındaki ilişkinin yeniden tartışılmasını da gerekli kılıyor. Bir görüntünün nasıl üretildiği, hangi aşamalardan geçtiği ve ne ölçüde değiştirildiği, özellikle belgesel fotoğrafçılıkta ve haber alanında daha fazla önem kazanıyor. Görüntülerin kaynağını ve geçirdiği değişiklikleri açıklayabilen doğrulama yöntemleri, görsel güvenilirliğin korunmasında giderek daha önemli bir yer tutuyor.


Bu gelişmeler, fotoğraf sanatının sonunu değil, yeni sorularla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Fotoğrafın geleceği, yalnızca daha yüksek çözünürlüklü görüntülerle değil; daha özgün fikirlerle, daha derin gözlemlerle, etik bir yaklaşımla ve daha güçlü anlatımlarla şekillenecek.


Geleceğin fotoğrafçısı, teknik gelişmeleri takip etmek kadar kendi görsel dilini geliştirmek, eleştirel düşünmek ve yeni ifade biçimleri araştırmak zorunda. Çünkü fotoğrafın geleceğini belirleyecek olan yalnızca makinelerin neler yapabildiği değil, insanların bu makineler aracılığıyla ne söylemek istediğidir.


Fotoğraf Kültürünün Gelişiminde Kurumların Rolü


Fotoğraf bireysel bir üretim biçimi olduğu kadar paylaşım ve etkileşimle gelişen bir sanat alanıdır. Fotoğraf sanatçıları, dernekler, topluluklar, galeriler ve yayınlar; fotoğraf kültürünün oluşmasına ve gelişmesine önemli katkılar sunar.


Birbirimizin çalışmalarını görmek, farklı yaklaşımları tartışmak, deneyimlerimizi paylaşmak ve genç fotoğrafçıların önünü açmak, ortak bir görsel kültürün gelişmesini sağlar.


Fotoğraf Sanatı Kurumu Derneği gibi buluşma alanları, yalnızca fotoğrafların sergilendiği yerler değil; düşüncelerin karşılaştığı, yeni fikirlerin doğduğu ve fotoğrafın geleceğinin tartışıldığı kültürel ortamlardır.


Bu tür kurumların görevi, geçmişin ustalarını anmakla sınırlı kalmamalıdır. Onların birikimini anlamak, bugünün üretimlerini değerlendirmek, fotoğraf arşivlerini desteklemek ve yarının fotoğrafçılarına yeni yollar açmak da bu görevin bir parçasıdır.


Fotoğraf kültürünün gelişmesi için daha fazla üretime, daha fazla paylaşıma, nitelikli eleştiriye ve cesur deneylere ihtiyacımız var. Çünkü sanat, yalnızca tekrar ederek değil; araştırarak, sorgulayarak ve yeni ifade biçimleri keşfederek gelişir.


Işıktan Geleceğe


Fotoğrafın 200. yılı, geçmişe dönüp bakmak için önemli bir fırsattır. Ancak bu yıl dönümünün asıl anlamı, geleceğe nasıl bakacağımızı da düşünmemizdir.


İki yüz yıl önce bir görüntüyü kalıcı hâle getirmek için uzun süre bekleyen insanın merakı, bugün hâlâ içimizde yaşıyor. Bir ışığın yüzeyde bıraktığı izi araştıran o ilk merak, günümüzde makro fotoğrafçılıktan portreye, belgeselden deneysel fotoğrafçılığa kadar uzanan geniş bir sanat dünyasında varlığını sürdürüyor.


Belki de fotoğrafın en büyük başarısı, zamanı durdurması değil, zamanın değerini bize yeniden hatırlatmasıdır.


Bir fotoğraf, geçmişten gelen bir tanıklık, bugüne yöneltilmiş bir soru ve geleceğe bırakılmış bir iz olabilir.


Fotoğrafın üçüncü yüzyılına girerken dileğimiz; yalnızca daha çok fotoğraf üreten değil, daha dikkatli bakan, daha özgün düşünen, daha cesur deneyen ve ürettiği görüntülerin sorumluluğunu taşıyan bir fotoğraf kültürünü hep birlikte geliştirmektir.


2026, Niépce’in günümüze ulaşan en eski fotoğrafının yaklaşık 200. yılı olarak anılabilir; ancak fotoğrafın gelişimi tek bir güne veya tek bir mucide indirgenemez.


Fotoğrafın iki yüz yıllık mirasını yaşatırken kendi zamanımızın tanıkları olmayı ve geleceğin görsel hafızasına katkı sunmayı da unutmamalıyız.


Işığımız bol, bakışımız özgün, kadrajımız açık olsun.

Kasım 2026

Seda FELEKOĞLU

MİNİMALİST YAKLAŞIM İLE MİMARİ VE İNSAN

Minimalist fotoğraf, kadrajdan ne çıkardığımızdan değil, geride bıraktıklarımızdan oluşur. Geride kalan her obje, her çizgi, her boşluk daha çok anlam kazanır. Sadeleştikçe belirginleşen ilişki öne çıkar. Işık, gölge ile hacim, mekan ile insan, konu ile boşluk ilişkisi gibi.

Minimalist bakışın hedefi: “az ile çok şey anlatmaktır”. Dikkati dağıtan unsurları eleyen ve geriye yalnızca özü bırakan güçlü bir görsel dildir. Mimari ve insan unsuru bu dille buluştuğunda, ortaya hem estetik hem de derin bir hikaye çıkar.

Minimalist fotoğraf, anlatıyı taşıyan öğeleri dikkatle seçmektir. Mimari fotoğrafta düzlem, çizgi, tekrar, doku ve ışık; insan fotoğrafında ise duruş, yön ve çevreyle kurulan ilişki öne çıkar. Gereksiz ayrıntılar azaldıkça, izleyicinin dikkati biçim ile anlam arasındaki dengeye yönelir. Geometrinin, boşlukların ve ışığın başrolde olduğu bu dilde; mimari ve insan bir araya geldiğinde zamansız ve şiirsel bir diyalog oluşur.

Figürler, yapının büyüklüğünü görünür kılar, boşluk ve mimari hacimler insanın çevresiyle kurduğu ilişkiyi anlatır. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Minimalist mimari fotoğrafçılık, yapının kendisinden ziyade, sadeleştirilmiş detaylarda mekan ile kurduğu ilişki önemsenir. Sonsuz görünen duvarlar, devasa cam yüzeyler, geometrik gölgeler, parallel ya da kesişen yapısal ögeler vb. seçilen karelerde boşluk (negatif alan), bir eksiklik değil, aksine anlatımı güçlendiren başrol oyuncusudur. Çerçevedeki her bir çizgi önemlidir. İzleyicinin gözünü belirli bir noktaya çeker ve yapının ruhunu yalın haliyle ortaya çıkarır.

Mimari ve insan bir araya geldiğinde ölçek görünür hâle gelir. Küçük bir figür, yapının anıtsallığını vurgulayabilir; boş bir koridorda yürüyen kişi mekâna zaman ve yön duygusu katar. İnsan duran, yürüyen ya da ışığa yaklaşan bedeniyle fotoğrafın hikâyesini kurar.

Mimari çizgilerle, insan duruşuyla konuşur. Minimalist fotoğraf, ikisini aynı sade kadrajda buluşturur. Tek bir figür az öğe, çok anlam.

İnsan, devasa beton kütlelerin veya sonsuz merdivenlerin arasında küçük bir detay gibi göründüğünde insanoğlunun evrendeki yalnızlığını ve modern şehir hayatındaki konumunu vurgular. Aynı zamanda o figür, fotoğrafa bir ölçek, nefes ve yaşam gerçeğini kazandırır. Yapı artık cansız bir blok değil, hissedilen bir mekandır.

Keskin çizgiler ve gölgeler ile çevresine yabancılaşan insanın yalnızlığı fotoğrafın ana konusunu oluşturur. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Minimalizm insana acele etmemeyi öğretir. Bu karelerde zaman yavaşlar. İnsanın attığı tek bir adım, mimarinin sükuneti içinde yankılanır. Ne kalabalığın kaosu ne de etraftaki gürültü vardır; geriye yalnızca ışık, geometri ve varoluş kalır.

Minimalist yaklaşım ile mimari ve insan fotoğraflarında dikey, yatay veya eğik çizgiler, kemerler, merdivenler ya da tekrar eden açıklıklar sade bir düzen içinde öne çıkar. Geniş ve sakin alanlar özneyi belirginleştirir, boşluklar etkiyi güçlendirir. Yandan gelen ya da belirli bir açıklıktan süzülen ışık, yüzeyleri ve hacmi görünür kılar. İnsan doğru yerde bulunduğunda konumu, yönü, bakışı kompozisyonun dengesini oluşturur. Tek renk ya da sınırlı renkler, biçim ve anlam ilişkisini güçlendirir.

Zorlu yaşam koşulları ile mücadeleyi, hem ince hem kalın çizgiler, tırmanılan merdiven ve çevre sorunlarından korunmaya çalışan maskeli insan ile anlatır. (Fotoğraf: Adnan Ataç)

Çekim önerisi

Uygun bir mimari alan seçin ve kadrajınızı oluşturacak açınızını belirleyin. Konuyu, ışığın yönünü ve gölgelerin biçimini gözlemleyin. Ardından insanın nerede ve ne şekilde olmasının etkiyi artıracağını düşünün, figürün uygun yerde, çevresinde nefes alacak boşlukların olduğu anı bekleyin. Son olarak mesajınızın gücünü artıracak ışık, gölge, hareket, yön ve oranlar gibi düzenlemeleri tekrar gözden geçirin.

Kasım 2026

Prof. Dr. Adnan ATAÇ

BAYRAK VE İNSAN

Sosyal bir varlık olarak tanımlanan insan; yarattığı semboller ve onlara yüklediği anlamlarla hayatı tanımlar. Anlam arayışı, bireysel nitelikleri kadar toplumsal bir varlık olma özelliğinin de ortaya çıkmasını sağlar. Toplum içinde var olma, kabul görme, benlik geliştirme ve kimlik oluşturma çabası, çoğu zaman varlığının anlam kazanma gerekçesidir.

İnsan hayatına değer ve anlam katan toplumsal sembollerin başında bayrak gelir. Genellikle dikdörtgen biçiminde ve kumaştan üretilen bayrakların üzerinde farklı renkler ile simgeler yer alır. Her simge ve renk; o bayrağı taşıyan topluluğun ortak geçmişinden, coğrafi özelliklerinden, inancından ve kültüründen izler taşır. Bu semboller; toplumsal duygu ve düşünce birliğini yansıtan değerlerin korunmasında, geçmişten geleceğe uzanan kuşaklar arası bağın güçlenmesinde temel bir iletişim işlevi üstlenir.

Her bayrak, somut renk ve biçimler üzerinden soyut bir anlam dünyasına işaret eder. Millî veya kültürel birlik, köklü geçmiş, gelecek ülküsü, özgürlük, umut, zafer, mücadele ve fedakârlık gibi kavramları bünyesinde toplayarak kutsal bir değere dönüştürür. Bu kutsiyet nedeniyle daima el üstünde tutulur. Göndere çekilen bayrağın gökyüzüyle buluşması herkes tarafından görünür olmasını, rüzgârla dalgalanması ise toplumsal duyguların coşkuyla harekete geçmesini sağlar.

Bir toplum farklı etnik kökenden, dünya görüşünden ve inançtan bireylerden oluşabilir. Bu toplulukların paylaştığı ortak coğrafya kadar geçmişte yaşanan ortak acılar ve sevinçler de aidiyet duygusunu güçlendirir; millî bilincin pekişmesini ve korunmasını sağlar. Bayrak, bu ortak bilincin somutlaşmasında ve yaşatılmasında en temel simgedir.

Bayrak, kamusal alanlarda ve toplumsal yaşamdaki sevincin de hüzünde de ayrılmaz bir parçasıdır. Millî bayramlardaki coşkunun ortak paydası olduğu gibi, ulusal keder anlarında da birleştirici bir sığınaktır. Okullarda, kamu kurumlarında ve resmî törenlerde İstiklal Marşı eşliğinde göndere çekilen bayrak, ulusal yas ilan edilen günlerde ise yarıya indirilir.

Toplumsal yaşamın ötesinde uluslararası alanda da bayrak vazgeçilmez bir egemenlik göstergesidir. Belirli bir sınır dâhilinde yaşayan bağımsız bir halkın özgür iradesini temsil eder; ülke topraklarında -uluslararası protokollerin gerektirdiği istisnalar dışında- yalnızca o ülkenin kendi bayrağı dalgalanır.

Türk Bayrağının Sembolik Değeri ve Anlamı

Bayrağını derin bir sevgi ve kutsiyetle sahiplenen Türk milleti için “Albayrak”, bağımsızlığın en somut ifadesidir. Türkiye Cumhuriyeti bayrağında al zemin üzerinde beyaz hilal ve beş köşeli yıldız yer alır.

Bu semboller, köklü tarihi boyunca bağımsız yaşamış bir milletin cesaretini, fedakârlığını ve mücadeleci ruhunu yansıtır. Tarihsel anlatıya göre bayrağın formu, 1389 yılındaki I. Kosova Savaşı’nın ardından şehit kanlarının üzerine gece vakti yansıyan hilal ve parlak yıldız silüetine dayanır. Hilal ve yıldız birlikteliği Osmanlı döneminde Sultan III. Selim devrinde sekiz köşeli yıldız olarak kullanılmış, 1844 yılında Sultan Abdülmecid dönemindeki Tanzimat düzenlemeleriyle beş köşeli yıldıza dönüştürülerek resmîleştirilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra ise 29 Mayıs 1936 tarihli ve 2994 sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile bayrağın geometrik ölçüleri, kullanım biçimi ve standartları yasal güvenceye kavuşturulmuştur (günümüzde bu esaslar 2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile yürütülmektedir). Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 300. maddesiyle devletin egemenlik alametlerini aşağılamaya yönelik fiiller açık cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

Bayrağın al rengi, bağımsız bir vatan uğruna dökülen şehit kanlarını simgeler. Mithat Cemal Kuntay’ın “Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır / Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır” dizeleri, vatan bağımsızlığı için can verenleri minnetle anarken bayrağın neden kutsal bir emanet olduğunu özetler. Şehitlik mertebesinin hem millî hem de dinî hafızadaki yeri, bayrağı alelade bir kumaş olmaktan çıkarıp hürmet ve saygıyla korunması gereken ortak bir değere dönüştürür.

Bayrak, bir ülkenin onurunun simgesi olduğu için en yüksek düzeyde saygıyı hak eder. Millî Mücadele’nin ardından İzmir’in kurtuluşunda, ayaklar altına serilen Yunan bayrağını çiğnemeyi reddeden ve “Bayrak bir milletin bağımsızlık alametidir; düşmanın da olsa saygı gösterilmelidir” diyerek bayrağın yerden kaldırılmasını emreden Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bayrak kavramına gösterilmesi gereken evrensel ve asil yaklaşımı tarihe not düşmüştür.

Cumhuriyetimizin kuruluş ayı olan ekim ayında, Fotoğraf Sanatı Kurumu (FSK) tarafından A.F.E. etkinliği kapsamında belirlenen “Bayrak ve İnsan” temasıyla; bayrak ile insan arasındaki bu derin bağı ele alan fotoğraflar değerlendirilecektir. Şanlı Albayrağımızın gündelik hayatın içinde bireylerle ve topluluklarla kurduğu bağı; birlik, aidiyet, gurur, hüzün ve ortak hafıza ekseninde ölümsüzleştiren, insan öykülerini estetik ve duygusal bir dille aktaran karelerin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.

“Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü… Kız kardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü, ışık ışık, dalga dalga bayrağım! Senin destanını okudum, senin destanını yazacağım.”

Arif Nihat Asya’nın bu unutulmaz dizelerinin görsel karşılıklarını fotoğraf karelerinde görebilmek dileğiyle…

Ekim 2026

Prof. Dr. Osman ÜRPER

YENİ BİR SEZONA DAHA MERHABA …

Yenilenmiş bir enerji ile kaldığımız yerden derneğimizin yeni sezonuna merhaba diyoruz. 2026-2027 Kültür ve Sanat Etkinlikleri sezon açılışını “Minimal Atölye Fotoğraf Sergisi ve Fotoğraf Gösterisi” ile açıyoruz. Atölye kursiyerlerine katılım belgelerinin de takdim edileceği keyifli bir akşam geçirmeyi dileyerek sezon açılışımıza tüm sanatsever dostlarımızı davet ediyoruz.

Fotoğraf Sanatı Kurumu (FSK) 1994 yılında Ankara’da kuruldu. Kuruluş manifestosunda şu metin yer almıştı “Aşağıda imzası bulunan, fotoğraf sanatı uğraşısı içinde olan kişiler olarak, demokratik bir yapı içinde, fotoğraf sanatının toplumsal saygınlığa ulaşması, fotoğrafın tarihsel sorumluluğunun da bilincinde olarak, yeni ve yaratıcı sanat çalışmaları ile fotoğraf sanatı üzerine yapılacak olan düşünsel çalışmalara bir yapı oluşturmak amacı ile Fotoğraf Sanatı Kurumu’nu kurmuş bulunmaktayız.

Bu görüşler doğrultusunda Ankara’da oluşturduğumuz kurumun, sanat anlayışlarında ayrım gözetmeksizin, yurtiçinde ve yurtdışında çalışmalarını sürdüren fotoğraf sanatçılarımızın katılımı ile daha da güçleneceğine inanıyoruz.

Şükrü Süha Aray, Adnan Ataç, Hamdi Uğur Bilge, Haydar Bülbül, Tuğrul Çakar, Bekir Sıtkı Fırat, Tansu Gürpınar, Mehmet Arslan Güven, Bülent Hiçyılmaz, Çerkes Karadağ, Adnan Veli Kuvanlık, Necmettin Külahçı, Göker Müftüoğlu, Hasip Pektaş, Adnan Polat, Ahmet Selim Sabuncu, Ozan Sağdıç, Dursunali Sarıkoç, Mustafa Türkyılmaz, Tahir Ün, Tekin Üstündağ, Osman Aziz Yeşil”

Bu metnin altına imza atan, ne yazık ki bazıları artık aramızda olmayan (adları kalın harflerle yazılan) 22 kurucu üyemiz başta olmak üzere otuz yılı aşkın süredir kuruluş amacı doğrultusunda, FSK yönetimlerinde de görev alan ve geniş bir vizyonla, büyük özveri ve gayretle çalışmalarını sürdüren üyelerimize, etkinliklerimize katılan fotoğraf dostlarına ne kadar teşekkür edilse azdır. FSK, kurulduğu günden bu yana ülkemizde fotoğraf eğitimleri veren, pek çok etkinlik düzenleyen en güçlü kurumlardan birisi oldu. Aynı zamanda Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu‘nun (TFSF) kurucu derneklerinden birisi olarak gelişmesine yönetim, eğitim ve hizmet olarak her aşamada katkı sağladı.

Fotoğraf tekniklerini öğrenmek, fotoğraf üretmek, proje hazırlamak, atölye çalışmalarına katılmak ve fotoğraf sunuları hazırlamak gibi fotoğraf sanatı alanında çalışmak isteyen herkese kapısı açık olan FSK, fotoğraf sanatına ilgi duyan kişilerin kendilerini geliştirmelerine fırsat vermekte, fotoğraf alanında çalışmaya ve üretmeye devam etmektedir.

FSK, eğitim yöntemlerini yeni teknolojilerin getirdiği olanaklarla güçlendirdi. Pek çok yayın yaptı. Kuruluşundan günümüze kadar “aylık bültenler” dışında, “fotoğraf ustaları” ile ilgili, düzenlediği “Ankara Fotoğraf günleri” ile ilgili, “kaybettiğimiz üyeler” ya da “ortak karma sergilerin” yanı sıra üyelerin yer aldığı “albümler” gibi farklı kategorilerde tam 32 kitap yayını gerçekleştirdi. Ancak sizlerin desteği ile daha güzel işler yapabileceğimizin farkındayız. Desteklerinizi ve çalışmalara katılımlarınızı her zaman bekliyoruz. Yeni sezona MERHABA derken, yine yeniden “Fotoğrafta Bir Adım Daha İleri” mantığı ışığında ve “FSK Her Yerde” sloganı ile yeni sezonda da yolumuza devam edeceğimizi belirterek 2026-2027 Kültür ve Sanat Etkinlikleri Sezonunun hepimiz için verimli olmasını diliyoruz.

Ekim 2026

Prof. Dr. Adnan ATAÇ

FSK Yönetim Kurulu Başkanı

2025-2026 Dönemi Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE): Dokuz Aylık Maratonunun Anatomisi

Fotoğraf Sanatı Kurumu’nun (FSK) en köklü ve dinamik geleneklerinden biri olan Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE), 2025-2026 döneminde de fotoğraf sevdalılarını ortak bir paydada buluşturarak büyük bir başarıyla tamamlandı. Dokuz ay boyunca süren bu sanatsal maratonda, vizörün arkasındaki gözler her ay farklı bir temanın peşinden koşarken, Türkiye’nin değerli fotoğraf ustaları da seçici kurul olarak birikimleriyle bu sürece rehberlik etti.

YILAYSEÇİCİKONUFotoğrafçı SayısıFotoğraf Sayısı
2025EkimEgemen Umut ŞENSarı2490
 KasımSeda FELEKOĞLUNatürmort1859
 AralıkMurat BERKYÜREKPortre31111
2026OcakÇerkes KARADAĞSiyah/Beyaz42160
 Şubatİzzet KERİBARBeyaz2383
 MartA. Beyhan ÖZDEMİRGölge2588
 NisanGültekin ÇİZGENZıtlık1870
 MayısAdnan ATAÇMakro1768
 HaziranHasip PEKTAŞSoyut2181
 Toplam   80810

Ekim 2025’te başlayan ve Haziran 2026’ya kadar kesintisiz devam eden bu heyecan verici süreçte, toplam 80 fotoğrafçımız ürettikleri birbirinden değerli 810 adet fotoğrafla organizasyona katılım sağladı. Her ay belirlenen farklı konularda teknik, estetik ve duygusal açıdan titizlikle yürütülen değerlendirmeler, derneğimizin arşivine kalıcı ve nitelikli izler bıraktı.

Dönemsel Katılım ve Tema Dağılımı

Etkinlik boyunca alanında ekol olmuş değerli hocalarımız, gönderilen tüm fotoğrafları tek tek yorumlayarak yapıcı eleştirileriyle üyelerimizin gelişimine eşsiz bir katkıda bulundular. Ocak ayında işlenen “Siyah/Beyaz” konusu, 42 fotoğrafçı ve 160 fotoğrafla dönemin en yüksek katılımlı ayı olurken; “Portre” ve “Sarı” temaları da yoğun ilgi gören diğer başlıklar olarak öne çıktı.

  • Ekim 2025 (Konu: SARI): Egemen Umut Şen seçiciliğinde 24 fotoğrafçı, 90 fotoğraf.
  • Kasım 2025 (Konu: NATÜRMORT): Seda Felekoğlu seçiciliğinde 18 fotoğrafçı, 59 fotoğraf.
  • Aralık 2025 (Konu: PORTRE): Murat Berkyürek seçiciliğinde 31 fotoğrafçı, 111 fotoğraf.
  • Ocak 2026 (Konu: SİYAH/BEYAZ): Çerkes Karadağ seçiciliğinde 42 fotoğrafçı, 160 fotoğraf.
  • Şubat 2026 (Konu: BEYAZ): İzzet Keribar seçiciliğinde 23 fotoğrafçı, 83 fotoğraf.
  • Mart 2026 (Konu: GÖLGE): A. Beyhan Özdemir seçiciliğinde 25 fotoğrafçı, 88 fotoğraf.
  • Nisan 2026 (Konu: ZITLIK): Gültekin Çizgen seçiciliğinde 18 fotoğrafçı, 70 fotoğraf.
  • Mayıs 2026 (Konu: MAKRO): Adnan Ataç seçiciliğinde 17 fotoğrafçı, 68 fotoğraf.
  • Haziran 2026 (Konu: SOYUT): Hasip Pektaş seçiciliğinde 21 fotoğrafçı, 81 fotoğraf.

Değerlendirme Sonuçları ve Başarı Dağılımı

YILAYAYIN FOTOĞRAFIBAŞARILISERGİLEME
2025Ekim1511
 Kasım1511
 Aralık1512
2026Ocak1516
 Şubat1513
 Mart1513
 Nisan1515
 Mayıs1515
 Haziran1515
 Toplam 945121

9 aylık seçici kurul maratonunun sonunda, sergilenmeye ve ödüle layık görülen kareler büyük bir titizlikle ayrıştırıldı. Bu dönemde hocalarımız tarafından tam 9 adet “Ayın Fotoğrafı”, 45 adet “Başarılı Fotoğraf” ve 121 adet “Sergileme Fotoğrafı” seçilerek arşivimize kazandırıldı. Toplamda 80 katılımcı arasından 44 fotoğrafçımızın en az bir eseri bu prestijli seçkide yer alma başarısını gösterdi ve toplam 175 eser ödüllendirmeye değer bulundu.

2025-2026 Dönemi Başarı Kürsüsü

Sezon boyunca toplanan puanlar doğrultusunda, istikrarlı başarı grafiklerini aldıkları derecelerle taçlandıran üyelerimiz ve dönem sonu puan sıralamasının ilk 10 basamağı şu şekilde şekillendi:

  1. Fatma GÖKMEN – 30 Puan (Dönem Birincisi)
  2. Taner KIRAL – 27 Puan (Dönem İkincisi)
  3. Murat KAPAN – 26 Puan (Dönem Üçüncüsü)
  4. Adnan ATAÇ – 25 Puan
  5. Birol KIRAÇ – 18 Puan
  6. Veysi ARCAGÖK – 18 Puan
  7. Abdurrahman KURT – 17 Puan
  8. Cengiz PAMUK – 15 Puan
  9. Şule EZGİN – 12 Puan
  10. Sevgi KÖYLÜ HALİLOĞLU – 11 Puan

Bu dönemi birinci olarak tamamlayan Fatma GÖKMEN 2026 yılı Mart, Nisan ve Haziran aylarında gönderdiği fotoğraflar ayın fotoğrafı seçilmiştir. 2025 yılı Kasım ayında 2, 2026 yılı Mart ayında 1 fotoğrafı başarılı olarak seçilmiştir. 2025 yılı Ekim ve Kasım, 2026 yılı Şubat ve Haziran aylarında 1’er, 2026 yılı nisan ayında ise 2 fotoğrafı sergilenmeye layık görülmüştür.

Bu dönemi birinci olarak tamamlayan Fatma Gökmen, 9 aylık maratondaki ödül dağılımı şu şekilde gerçekleşti:

  • Ayın Fotoğrafı: 2026 yılının Mart, Nisan ve Haziran aylarında gönderdiği eserlerle 3 kez bu ödülün sahibi oldu.
  • Başarılı Eser: 2025 Kasım ayında 2, 2026 Mart ayında ise 1 fotoğrafı seçici tarafından başarılı bulundu.
  • Sergileme: 2025 Ekim ve Kasım, 2026 Şubat ve Haziran aylarında 1’er; 2026 Nisan ayında ise 2 fotoğrafı sergilenmeye layık görüldü.

Büyük bir özveri, sanatsal disiplin ve yüksek üretkenlik gerektiren bu uzun soluklu maratonun şampiyonu, topladığı 30 puanla Fatma Gökmen olmuştur. Kendisini hemen ardından yakın takiple izleyen Taner Kıral 27 puanla ikinci, Murat Kapan ise 26 puanla üçüncü olarak dönemi tamamlamışlardır.

2025-2026 döneminde seçilen ayın fotoğrafı listesi şu şekildedir:

YILAYADI SOYADISEÇİCİKONU
2025EkimAdnan ATAÇEgemen Umut ŞENSarı
 KasımTaner KIRALSeda FELEKOĞLUNatürmort
 AralıkMurat KAPANMurat BERKYÜREKPortre
2026OcakBirol KIRAÇÇerkes KARADAĞSiyah/Beyaz
 ŞubatMurat KAPANİzzet KERİBARBeyaz
 MartFatma GÖKMENA. Beyhan ÖZDEMİRGölge
 NisanFatma GÖKMENGültekin ÇİZGENZıtlık
 MayısTaner KIRALAdnan ATAÇMakro
 HaziranFatma GÖKMENHasip PEKTAŞSoyut

Etkinliğimize katılarak estetik vizyonunu bizlerle paylaşan tüm fotoğrafçılarımıza, bilgi ve eleştirileriyle bizleri besleyen değerli seçici kurul üyelerimize ve bu organizasyonun arka planında görünmeyen emek sahiplerine şükranlarımızı sunarız. Başarı kürsüsünde yer alan ve fotoğrafları seçilen tüm dostlarımızı yürekten kutlarız.

Gelecek sezonda, yeni temalar ve yepyeni ışıklarla vizör başında yeniden buluşmak üzere!

DÖNEMİN TARİHİ SÜRPRİZİ

2006’dan Günümüze Tarihi Eşik: 10 Bininci Fotoğraf Kayda Geçti!

İlk adımı 2006 yılında atılan ve derneğimizin belleğini oluşturan Ayın Fotoğrafı Etkinliği (AFE), bu dönem çok özel ve tarihi bir dönüm noktasına şahitlik etti. Kuruluşundan bugüne kadar toplam 10.535 fotoğrafın titizlikle değerlendirildiği bu büyük serüvende, organizasyon tarihinin 10 bininci fotoğrafı bu çalışma döneminde tarafımıza ulaştı.

Sezonun en yoğun katılımlı ayı olan Ocak 2026 “Siyah/Beyaz” etkinliğinde, bu tarihi eşiği aşan sembolik 10 bininci fotoğraf, üyelerimizden Korman KOCAİSMAİL tarafından gönderildi. Karlı bir kış gününde tüm masumiyetleriyle objektife yansıyan iki patili dostumuzu ölümsüzleştiren bu değerli kare, AFE’nin yirmi yıla yaklaşan başarı öyküsünün unutulmaz bir hatırası olarak arşivimizdeki yerini aldı.

Haziran 2026

Cemil GÖKMEN

ANKARA KÜLTÜR ROTALARI BİR BİLENLE GEZİYORUZ: ULUCANLAR

Roma’nın Suyu, Osmanlı’nın Mirası ve Bir Hapishanenin Hatıraları

Bir Ankara haziranında, yine Vedat Oygür Hocamızla geçmiş ve gelecek arasındaki köprüde yürüdük. Bu kez rotamız, Ankara’nın çoğu kişinin fark etmeden yanından geçtiği tarih katmanları arasında uzanıyordu. Roma’nın su yollarından Osmanlı’nın zarif mescitlerine, Mevlevihanelerden Cumhuriyet döneminin en tanınmış cezaevine kadar uzanan bu yolculuk, şehrin görünmeyen yüzünü keşfetmemizi sağlayacaktı.

İlk durağımız, Ankara’nın önemli Osmanlı eserlerinden biri olan Cenâbî Ahmed Paşa Camii idi. Bu yapı, Mimar Sinan’ın Ankara’daki tek eseridir. Kanuni Sultan Süleyman’ın vezirlerinden Ahmed Paşa, 1541 yılında Anadolu Beylerbeyi olmuş, ancak caminin tamamlandığını görecek kadar uzun yaşayamayarak 1561 yılında görev başında vefat etmiştir. Caminin inşası ise 1565 yılında tamamlanmıştır.

Mimar Sinan’ın üç ciltlik tezkirelerinde adı geçen cami, ilk bakışta sade görünse de dikkatli incelendiğinde birçok özgün ayrıntı barındırır. Minarenin cami kütlesinden ayrı konumlandırılması, giriş kapısının bu yerleşime göre simetrik biçimde tasarlanması ve kapı çevresindeki geometrik süslemeler bunlardan yalnızca birkaçıdır. Kapının üzerindeki ters üçgen motifleri Selçuklu sanatının izlerini taşırken, caminin dış sütunlarında da benzer süslemeler göze çarpar.

İç mekânda ise aydınlığı sağlayan 51 pencere dikkat çeker. Beyaz mermerden yapılmış mihrap ve minber son derece sade tutulmuştur. Caminin üst bölümündeki balkon ise yalnızca mimari bir unsur değildir; kandillerden çıkan is burada toplanır, daha sonra mürekkep yapımında kullanılırdı. Bu ayrıntı, Osmanlı’nın kaynakları değerlendirme konusundaki incelikli yaklaşımını da göstermektedir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Caminin kuzeydoğusunda yer alan sekizgen planlı Cenâbî Ahmed Paşa Türbesi, kubbeli yapısı ve tavanındaki Süleyman Yıldızı motifiyle dikkat çeker. Aynı bölgede Ankara Mevlevihanesi’ne ait mezarlar da bulunmaktadır. Bir zamanlar burada yükselen Mevlevihane, Ankara’nın tasavvuf tarihinin önemli merkezlerinden biriydi.

Ahmed Paşa Türbesi’nin yakınında bulunan Azîmî Hacı Esat Paşa Türbesi ise daha farklı bir hikâyeye sahiptir. Şam Valiliği sırasında yolsuzlukla suçlanan Esat Paşa, Sivas Beylerbeyliği görevi bahanesiyle Ankara’ya çağrılmış ve burada idam edilmiştir. Türbe, onun adına yaptırılmıştır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Tarih keşfimize caminin biraz  ilerisindeki Cumhuriyet ilkokulu ile devam ettik. Ulucanlar Cumhuriyet İlkokulu, 1897 yılında Medrese olarak kurulmuştur. Cumhuriyet dönemine tanıklık eden tarihi yapı, Kurtuluş Savaşı yıllarında hastane olarak hizmet vermiş ve çatısındaki kiremitler Birinci TBMM binasının yapımında kullanılmıştır. 29 EKİM 1923´ de Cumhuriyetin ilanı ile okul Türkiye´ de ilk defa CUMHURİYET MEKTEBİ adını almıştır. 1960 yılından sonra  okul binası genişletilerek yeni bina inşa edilmiş ve  bu bina 1963 tarihinde hizmete girmiştir.

Fotoğraf: İlter AKINOĞLU

Bir sonraki durağımız, 1443 yılında yaptırılan Azize Gecik Hatun Mescidi oldu. Osmanlı Türkçesinde “gecik” sözcüğünün zarif ve hoş anlamına geldiğini öğreniyoruz.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Mescidin yanında yer alan Ağazade Hacı Hatun Çeşmesi ise 1891 yılında inşa edilmiştir ve bugün hâlâ bulunduğu sokağa tarihî bir karakter kazandırmaktadır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Mescidin arka tarafındaki dar sokaktan Atpazarı’na doğru ilerlerken, gezi boyunca belki de en şaşırtıcı ayrıntıyla karşılaşıyoruz. Bir duvarın içerisinde kullanılan taşların, içlerioyulmuş su kanalları  taşları olduğunu görüyoruz. Vedat Hoca, bunların Roma döneminde Ankara’ya su taşıyan hattın özgün parçaları, su kanalı yerinin de  özgün yeri olduğunu anlatıyor.

Ankara’nın Roma dönemindeki su sistemi iki ana kaynaktan besleniyordu. Bunlardan biri Elmadağ yönünden, diğeri ise Kayaş tarafından gelerek kentin farklı kotlarına su ulaştırıyordu. Yüzyıllar içinde bozulan bu sistem, 19. yüzyılda Ankara Valisi Abidin Paşa tarafından yeniden ele alınmış; Eymir Gölü ve Elmadağ kaynaklarından getirilen sular için yeni hatlar kurulmuş, kent genelinde 403 çeşme yaptırılmıştır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Tarihin derinliklerinden gelen  Saraç Sinan Yusuf mescidinin önüne geldik. Yapım yılına baktığımızda  çok eski olduğunu görüyoruz. 1288 yılında yapılmış.  Binanın sol tarafı mescid, sağ taraf türbedir. Mescidin arka kapısından sol tarafa geçildiğinde medrese,  sağ tarafa geçildiğinde ise zaviyenin yer aldığı görülür.  Arka kısım şimdi lojman olarak kullanılıyor.

Ankara’nın sokaklarında yürürken, bazen bir duvar taşı, bazen unutulmuş bir çeşme ya da küçük bir mescit, şehrin hikâyesini sessizce anlatmaya devam ediyor.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Gezimizin bir sonraki durağı, Ankara’nın yakın tarihine tanıklık etmiş en önemli yapılardan biri olan Ulucanlar Cezaevi Müzesi oldu. Hafif yağmur altında müzenin girişinde uzayan kuyruk, insanların bu tarihî yapıya duyduğu ilgiyi gösteriyordu. Herkes, Türkiye’nin siyasi ve toplumsal hafızasında derin izler bırakmış bu mekânı görmek istiyordu.

Bugün kullanılan giriş, cezaevinin özgün kapısı değil. Müze düzenlemesi sırasında oluşturulan yeni girişten içeri adım attığımızda kendimizi dar ve üstü açık bir koridorda buluyoruz. Cezaevi jargonunda buraya “Adnan Menderes Bulvarı” adı verilmiş. Yüksek duvarların arasında ilerlerken geçmişin ağır atmosferi daha ilk adımlarda hissediliyor.

Koridor boyunca sıralanan koğuşlar cezaevinin sosyal yapısına dair ilginç ipuçları veriyor. İlk koğuşlardan biri “Bankerler Koğuşu” olarak anılıyor. Devleti dolandırmak suçundan hüküm giyenlerin burada kaldığı anlatılıyor. Bir sonraki bölüm ise kadınlar koğuşu.

Fotoğraf: İlter AKINOĞLU

Koğuşların arasından geçerek bir avluya ulaşıyoruz. Karşımızda “Hilton” adıyla bilinen ünlü koğuş bulunuyor. Bu ilginç ismin de kendine özgü bir hikâyesi var. Akis Dergisi’nin kurucularından Metin Toker, gazeteci Cüneyt Arcayürek’in hapse gireceği günlerde İstanbul’da Hilton Oteli’nin açılışının yapıldığını öğrenince ona takılarak, “Üzme kendini, alt tarafı Hilton’da kalacaksın” der. Esprili bir şekilde söylenen bu söz zamanla koğuşun adı haline gelir. Bugün duvarlarda burada kalan ünlü isimlerin listeleri ziyaretçileri karşılıyor.

Cezaevi ilk planlandığında altı ana koğuştan oluşuyordu. Her biri yaklaşık 50 mahkûm barındıracak şekilde tasarlanmıştı. Ancak 1930’lu yıllarda mahkûm sayısının hızla artmasıyla kapasite yetersiz kalmış ve yeni bölümler eklenmişti. 1932 yılında cezaevindeki mahkûm sayısının dokuz yüzü bulduğu belirtiliyor.

Müze içerisinde ilerlerken hücrelerden yükselen ses efektleri ziyaretçiyi geçmişe taşımayı amaçlıyor. Yağmurun hâlâ sürüyor olması, taş duvarların arasındaki kasvetli havayı daha da güçlendiriyor. “Devam edin” işaretlerini takip ederek ilerlerken bir başka avluya çıkıyoruz. Büyük bir koğuşun içinde sıralanmış ranzalar dikkat çekiyor. Tam bu sırada içeriden ince bir kedi sesi duyuluyor. İlk anda müze düzenlemesinin bir parçası sanılsa da gerçek bambaşka. Yağmurdan sırılsıklam olmuş bir yavru kedi, görevliler tarafından kuruması için koğuşa alınmış.

Koğuşlar birbirinden farklı görünse de ortak bir amaca hizmet ediyor. Döneme ait eşyalar, fotoğraflar, gazete kupürleri ve kişisel hatıralar aracılığıyla ziyaretçilere cezaevinin geçmişi anlatılıyor. Bir başka bölümde ise Ankara’nın ünlü kabadayılarının kaldığı koğuş yer alıyor. Buradaki üstü açık koridora “Şeftali Sokağı” adı verilmiş. Mahkûmların burada dolaşıp, kendi deyimleriyle “piyasa yaptıkları” anlatılıyor.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Bir süre sonra “İzmir Sokağı” olarak bilinen bölüme ulaşıyoruz. Vedat Oygür Hocamız burada yapının cezaevinden çok daha eski bir geçmişe sahip olduğunu hatırlatıyor:

“Burası Osmanlı döneminde bir süvari kışlasıydı. Bugünkü idari bina subayların kaldığı bölümdü. Taş koğuşların bulunduğu alanlarda ise ahırlar yer alıyordu. Önlerindeki geniş avlular at eğitimleri için kullanılıyordu. Milli Mücadele yıllarında askerî depo olarak hizmet verdi. Cezaevine dönüştürülmesi ise 1924 yılında kararlaştırıldı. O yıllarda Ankara’da hapishane olarak Atpazarı çevresindeki hanlar kullanılıyordu.”

İzmir Sokağı’nın adı da cezaevi yaşamından geliyor. Mahkûmlar açık görüş alanına bu koridordan götürülüyor, tahliye edilenler de yine aynı yolu kullanarak özgürlüğe çıkıyordu. Bu nedenle cezaevi sakinleri buraya “İzmir Sokağı” adını vermişler.

Hamamı, çamaşırhaneyi ve reviri de gezdikten sonra müzenin son bölümlerine ulaşıyoruz. Cezaevi yaşamının gündelik ayrıntılarını görmek bile insana derin bir hüzün veriyor. Buradan ayrılırken özgürlüğün değerini bir kez daha düşünmeden edemiyor insan.

Dışarıda, geçmişte mahkûmların üretim yaptığı bölümler bulunuyor. Açık cezaevi olarak kullanılan bu alanlarda çeşitli imalat faaliyetleri gerçekleştirilirmiş. Bugün ise bu mekânlar bambaşka bir kimliğe bürünmüş durumda. Bir zamanlar mahkûmların kaldığı iki koğuş, günümüzde “Sanat Sokağı” olarak ziyaretçileri ağırlıyor.

Sanat Sokağı’nın girişinde tarihî bir çeşme karşılıyor bizi. 1804 tarihli Hanefi Rum Çeşmesi, aslında buraya ait değil. İlk olarak Ulus’ta bulunan çeşme daha sonra Hacettepe’ye taşınmış, son olarak da bugünkü yerine getirilmiş. Her iki yüzünde de çeşme bulunması nedeniyle bir bağ evi çeşmesi olduğu düşünülüyor.

Müzenin önünde yer alan bir diğer tarihî eser ise Derçatoğlu Mustafa Çeşmesi. Hicri 1303, miladi 1885-1886 yıllarında inşa edilen bu çeşme bugün otopark alanında ziyaretçilerini karşılamaya devam ediyor.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Günün sonunda her zamanki geleneğimizi sürdürüyoruz. Bir bardak çay eşliğinde geziyi değerlendiriyor, aklımıza takılan soruları soruyor ve gün boyunca öğrendiklerimizi yeniden gözden geçiriyoruz. Böylece Ankara’nın katmanlar arasında saklı kalan hikâyeleriyle dolu bir tarih yolculuğunu daha tamamlayarak günümüze dönüyoruz.

İlter AKINOĞLU

Haziran 2026

Soyut Fotograf: Görünenin Ötesini Görmek

Fotograf, çoğu zaman gerçekliği olduğu gibi kaydetme aracı olarak düşünülür. Ancak fotograf sanatı yalnızca görünen dünyayı belgelemekten ibaret değildir. Bazı fotograf türleri, nesnelerin kimliğinden çok onların yarattığı görsel etkiyle ilgilenir. Soyut fotografçılık da bu anlayışın en güçlü örneklerinden biridir. Soyut fotografçılık; şekil, çizgi, renk, doku, ışık ve ritim gibi görsel öğeleri ön plana çıkararak izleyiciyi alışılmış görme biçimlerinin dışına taşır. Bu yaklaşımda önemli olan, fotograftaki nesnenin ne olduğu değil, izleyicide hangi duygu ve düşünceleri uyandırdığıdır.

Soyut fotograf, gerçek dünyadan tamamen kopuk değildir; aksine gerçek dünyanın içindeki ayrıntıları farklı bir bakış açısıyla yeniden yorumlar. Günlük yaşamda sıradan görünen bir nesne, doğru ışık, farklı açı veya yakın çekim sayesinde bambaşka bir görsel kimlik kazanabilir. Örneğin paslı bir metal yüzey, dalgalanan bir kumaş, cam üzerindeki yağmur damlaları ya da bir gölgedeki çizgiler soyut bir kompozisyonun temelini oluşturabilir. Böylece fotografçı, gerçekliği birebir aktarmaktan çok onu dönüştüren bir sanatçı hâline gelir.

Soyut fotografçılığın temelinde görsel dil vardır. Çizgiler hareket hissi yaratabilirken, eğriler daha yumuşak ve sakin bir atmosfer oluşturabilir. Sert geometrik formlar güçlü ve dinamik bir etki bırakırken, belirsiz lekeler izleyicide gizem duygusu uyandırabilir. Renklerin kullanımı da soyut fotografta büyük önem taşır. Kimi zaman tek bir rengin tonları sade ama etkileyici bir kompozisyon oluştururken, kimi zaman güçlü renk karşıtlıkları dikkat çekici bir enerji yaratır. Siyah-beyaz soyut fotograflarda ise ışık ve gölge ilişkisi ön plana çıkar; dokular ve biçimler daha güçlü hissedilir.

Soyut fotografçılıkta teknik deneyler oldukça yaygındır. Makro çekimler bu alanda sıkça kullanılan yöntemlerden biridir. İnsan gözünün çoğu zaman fark edemediği küçük ayrıntılar, makro lens sayesinde büyütülerek farklı bir dünyaya dönüşür. Bir yaprağın damarları, bir böceğin kanadı ya da bir taş yüzeyindeki çatlaklar soyut bir desen gibi algılanabilir. Bu durum izleyicinin nesneyi tanımakta zorlanmasına neden olur ve dikkat tamamen görsel yapıya yönelir.

Hareket bulanıklığı yani motion blur tekniği de soyut fotografçılığın önemli araçlarından biridir. Uzun pozlama sırasında kameranın ya da nesnenin hareket etmesi, net görüntünün parçalanmasına ve akışkan bir yapıya dönüşmesine neden olur. Özellikle şehir ışıkları, yürüyen insanlar veya hareket eden araçlar bu teknikle etkileyici soyut görüntülere dönüşebilir. Hareketin bıraktığı izler fotografa zaman duygusu ve dinamizm kazandırır.

Işık oyunları ve yansımalar da soyut fotografın vazgeçilmez unsurlarıdır. Cam, su, metal veya ayna gibi yüzeylerde oluşan yansımalar gerçekliği bozarak yeni biçimler ortaya çıkarabilir. Bazen yalnızca bir gölge bile güçlü bir soyut kompozisyon oluşturabilir. Özellikle sert ışık altında oluşan kontrastlar çizgileri ve şekilleri belirginleştirerek dramatik etkiler yaratır. Gece çekimlerinde kullanılan yapay ışıklar ise renkli ve deneysel görüntülerin oluşmasına olanak tanır.

Soyut fotografçılık yalnızca teknik bir arayış değil, aynı zamanda düşünsel ve duygusal bir ifade biçimidir. Bu türde fotografçı, izleyiciyi doğrudan yönlendirmek yerine ona yorum yapma özgürlüğü bırakır. Aynı fotograf farklı kişilerde farklı çağrışımlar uyandırabilir. Bir izleyici fotografta huzur hissederken başka biri yalnızlık veya karmaşa hissedebilir. Bu çok anlamlı yapı, soyut fotografçılığı diğer fotograf türlerinden ayıran önemli özelliklerden biridir.

Sanat tarihinde soyut anlayışın resimde ortaya çıkışı, fotograf sanatını da etkilemiştir. Özellikle modern sanat akımlarıyla birlikte fotografçılar yalnızca belge üretmek yerine deneysel çalışmalar yapmaya başlamışlardır. Moholy-Nagy, Man Ray ve Aaron Siskind gibi sanatçılar soyut fotografın gelişiminde önemli rol oynamışlardır. Bu sanatçılar fotografın yalnızca gerçeği kaydeden bir araç olmadığını, aynı zamanda bağımsız bir sanat dili olduğunu göstermişlerdir.

Günümüzde dijital teknolojilerin gelişmesiyle soyut fotografçılık daha da çeşitlenmiştir. Dijital düzenleme programları, çoklu pozlama teknikleri ve yaratıcı filtreler fotografçılara geniş olanaklar sunmaktadır. Ancak güçlü bir soyut fotografın temelinde hâlâ dikkatli gözlem, yaratıcı bakış açısı ve estetik duyarlılık yer alır. Çünkü soyut fotografçılık, görünene değil, görünenden doğan duyguya ve görsel ritme odaklanan bir sanat anlayışıdır.

Sonuç olarak soyut fotografçılık, izleyiciyi nesnelerin gerçek kimliğinden uzaklaştırarak görsel bir keşfe davet eder. Şekillerin, çizgilerin, ışığın ve dokuların oluşturduğu bu görsel dünya, insanın hayal gücünü harekete geçirir. Soyut fotograf, yalnızca bir görüntü değil; aynı zamanda bir duygu, düşünce ve yorum alanıdır. Bu nedenle soyut fotografçılık, fotograf sanatının en özgür ve yaratıcı ifade biçimlerinden biri olarak önemini sürdürmektedir. www.hasippektas.com

Kaynakça:
BAUMGARTEN, Peter., “Natural Abstracts in Photography”, https://www.creativeislandphoto.com/blog/
natural-abstracts-in-photography (Son ulaşım: 12 Mayıs 2026)
BERGER, John., t.y. Görme Biçimleri (Çev. Yurdanur Salman ve Margaret Quigley) İstanbul: Yankı Yay.
GREIS, Alvin., “Why Abstract Photography Can Help You Grow as a Photographer” https://medium.com/full-frame/why-abstract-photography-can-help-you-grow-as-a-photographer-e4da6d9174c0 (Son ulaşım: 12.5.2026)
İNANÇ, Hamza., 1978 “Estetigin Fotograf Sanatına Uygulanabilirliği” Türkiye’de Fotograf Sanatının İşlevi Ankara: Türkiye Yazıları Dergisi. 10
KALFAGİL, Sabit., 1981 Fotograf Sanatında Kompozisyon İstanbul: Fotograf Yayınları 3.
KONER, Marvin., 1984 “Bakmak ve Görmek Üzerine” Fotograf Dergisi Ankara: AFSAD Yayınları 23.
PEKTAŞ, Hasip., Hacettepe Üniversitesi Güsel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, 1989 Sayı: 3 (http://www.hasippektas.com/Makale/Fotografta%20Kompozisyon.pdf) (Son ulaşım: 12 Mayıs 2026)
SONTAG, Susan., 1986 “Platon’un Magarasında” (Çev. Fatih Özgüven) Fotograf Der. Ank.: AfsadYay. 41.
STYBURSKI, Frank., “A Case for Abstraction in Representational Photography”. https://readframes.com/food-for-thought-a-case-for-abstraction-in-representational-photography-by-frank-styburski/ (Son ulaşım: 12.5.2026)
UELSMANN, Jerry., 1986 “Çekimden Sonra Görmek” Fotograf Dergisi Ankara: AFSAD Yayınları 37.

* İstinye Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Görsel İletişim Tasarımı Bölümü Başkanı, İstanbul Ekslibris Müzesi Müdürü

Mayıs 2026

Hasip PEKTAŞ

GEZGİN KADRAJ: ŞEHZADELER ŞEHRİNDE ZAMANI DURDURMAK – BİR AMASYA FOTOĞRAF GEZİSİ

Fotoğraf: Sevgi Köylü Haliloğlu

Bazı şehirler vardır, sadece içinden geçip gidersiniz; bazı şehirler ise içine girip kaybolmanız, her köşesini kadrajınıza mühürlemeniz için sizi bekler. Antik çağlardan Osmanlı’ya uzanan katman katman tarihiyle Yeşilırmak’ın iki yakasına tutunmuş Amasya, biz fotoğraf tutkunları için tam anlamıyla büyüleyici bir açık hava stüdyosu. Fotoğraf Sanatı Kurumu (FSK) üyeleri olarak, tarihin ve doğanın vizörümüzden süzüldüğü iki günlük harika bir keşif rotasını geride bıraktık. İşte adım adım Amasya günlüğümüz…

1. GÜN: Yeşilırmak’ın Gölgesinde Tarihin İzleri

Fotoğraf: Cengiz Pamuk

Yalıboyu’nun Kalbi: Ziyagil Konağı

Amasya’ya adım atar atmaz bizi ilk selamlayan, Yeşilırmak kıyısında bir gerdanlık gibi dizilen geleneksel Osmanlı konakları oldu. Bu nehir söyleşisinin en karakteristik tanıklarından biri olan Ziyagil Konağı, bizim de bu tarihi dokuyu iliklerimize kadar hissettiğimiz konaklama durağımızdı. Hazeranlar Konağı ve Kral Kaya Mezarları’na sadece birkaç dakikalık yürüme mesafesinde olan bu zarif yalıboyu evi, sadece mimarisiyle değil, misafirperverliğiyle de gönlümüzde yer etti.

Ahşap cepheleri, cumbaları ve nehre açılan dar sokaklarıyla bu bölge fotoğrafçılara mükemmel kareler sunuyor. Sokakların cömertliğine kayıtsız kalamadık ve deklanşöre basmaktan kendimizi alamadık.

Fotoğraflar: Sevgi Köylü Haliloğlu

Lezzetin ve Mimarinin Buluşması: Avukatlar Konağı

Geleneksel Amasya evlerinin en güzel yapı tekniği olan “hımış” (ahşap arası kerpiç dolgu) mimarisiyle yükselen Avukatlar Konağı, bir sonraki durağımız oldu. Burada geçirdiğimiz vakit, konağın gözlerimizin önüne sunduğu tarih kokan dekorlarının yan ısıra, damağımıza da hitap eden bir kültür şöleniydi. Coğrafi işaretli meşhur Amasya çöreği, bamya çorbası, enfes bakla dolması ve keşkek eşliğinde yediğimiz yemek, alelade bir öğün değil; binlerce yıllık bir mutfak mirasının tarihi atmosferde sunumuydu.

Fotoğraflar: Sevgi Köylü Haliloğlu

Konağın hemen önünde ise zamanı birbirine bağlayan Alçak Köprü uzanıyordu. Roma döneminden günümüze gelen köprü, Amasya Valiliği tarafından aslına uygun olarak restore edilmiş. Roma surlarının üzerine kurulan Yalıboyu evlerinin nehirle kurduğu o muazzam bağı, Alçak Köprü’nün üzerinden çektiğimiz karelerle bir kere de biz belgelemiş olduk.

Fotoğraf: Sevgi Köylü Haliloğlu

Bir Osmanlı Estetiği: II. Bayezid Külliyesi ve Minyatür Müzesi

1481-1486 yılları arasında Sultan II. Bayezid adına oğlu Şehzade Ahmed tarafından yaptırılan külliyeye adım attığımızda, bizi asırlık çınar ağaçlarının gölgesi ve huzur veren bir sessizlik karşıladı. Ters T planlı mimarisiyle Osmanlı estetiğinin zirve noktalarından biri olan bu geniş kompleksi fotoğrafladıktan sonra, imarethane içinde bizi harika bir sürpriz bekliyordu: Minyatür Amasya Müzesi.

Fotoğraflar: 1. Cemil Gökmen 2. Sevgi Köylü Haliloğlu

1914 yılına ait eski bir fotoğraftan yola çıkılarak hazırlanan bu kent maketi, Türkiye’nin alanındaki en büyük eserlerinden biri. Yaklaşık 80 metrekarelik bir alanda; Kral Kaya Mezarları’ndan Amasya Kalesi’ne kadar 1860’tan fazla bina ve figür 1/150 ölçeğinde modellenmiş. Müzedeki 2300 yıldızlı simülasyon ve ışık oyunları sayesinde şehrin hem geceyi hem gündüzü yaşayan nostaljik hâline tanıklık etmek, 3D ve CNC teknolojisiyle üretilen bu dünyayı vizörden izlemek bambaşka bir deneyimdi.

Kayalara Kazınan Güç: Pontus Kral Kaya Mezarları

Harşena Dağı’nın eteklerine doğru başımızı kaldırdığımızda, kalker kayalara adeta birer nakış gibi oyulmuş devasa Pontus Kral Kaya Mezarları bizi selamladı. M.Ö. 3. yüzyıla ait bu anıtsal yapılar, dünyadaki kaya mezarı geleneğinin en görkemli örnekleri arasında yer alıyor. Akşamları ışıklandırıldığında nehre düşen o büyüleyici yansımayı yakalamayı çok istesek de yalıboyu ve mezarların ışıklandırma sistemindeki yenileme çalışmaları nedeniyle bu atmosferik kareyi bir sonraki sefere ertelemek zorunda kaldık.

Fotoğraf: Sevgi Köylü Haliloğlu

Melodilerle Şifa Bulan Ruhlar: Sabuncuoğlu Şerefeddin Müzesi

İlk günün son duraklarından biri, 1308 yılında İlhanlı döneminde inşa edilen tarihi Bimarhane, yani bugünkü adıyla Sabuncuoğlu Şerefeddin Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi oldu. Anadolu’da hastaların müzik ve su sesiyle tedavi edildiği ilk şifahanelerden biri olan bu mistik yapıda, ünlü cerrah Sabuncuoğlu Şerefeddin’in tıp dünyasına kazandırdığı minyatürlü cerrahi teknikleri incelerken tarihin derinliklerine doğru kısa bir ışınlanma hissi ile buradan da fotoğraf karelerimizi aldık.

Fotoğraf: Sevgi Köylü Haliloğlu

2. GÜN: Doğanın Zümrüt Kalbi ve Gizemli Sokaklar

Fotoğraf: Sevgi Köylü Haliloğlu

Amasya Kalesi

İkinci gün kahvaltı öncesinde dağın zirvesinde ise tüm heybetiyle yükselen Amasya Kalesi’ni ziyaret ettik. İçindeki sarnıçlar, zindanlar ve gizemli yeraltı geçitleriyle Pontus Kralı Mithridates döneminden beri şehri gözleyen bu kale, sunduğu şehir manzarasıyla biz fotoğrafçılara en etkileyici panoramik kadrajları sundu.

Fotoğraf: Cengiz Pamuk

Ziyagil Konağında Kahvaltı

Başta otel yöneticisi Ensar Çiftçi olmak üzere tüm çalışanların tarihi dokuya yakışan zarafetteki hizmeti ve leziz kahvaltısı, gezi ekibimizde derin bir iz bıraktı.

Bu seçkin atmosferde, Ziyagil Konağı’nda yudumladığımız Amasya’nın meşhur elma çayı lezzetiyle bizi büyüledi. Zengin C ve E vitaminleri ile potasyum içeriğiyle bağışıklığı güçlendiren, metabolizmayı ateşleyen bu şifa deposu, konağın eşsiz misafirperverliğiyle birleşerek gezi keyfimizi tek kelimeyle katmerledi.

Yeşilin Binbir Tonu: Boraboy Gölü

Kahvaltıdan sonra yönümüzü doğanın kollarına, Taşova ilçesi sınırlarında yer alan Boraboy Gölü’ne çevirdik. Etrafı kayın, sarıçam, sedir ve kestane ağaçlarıyla sarılı bu doğal set gölü, adeta zümrüt yeşili bir ayna gibi parıldıyordu. 900 metre uzunluğundaki bu huzur sığınağında yaptığımız doğa yürüyüşü, temiz hava ve ağaçların suya düşen yansımaları, kartpostal tadında doğa fotoğrafları çekmemizi sağladı.

Asırlık Çınarların Altında: Pirler Parkı ve Sofular Mahallesi

Şehir merkezine döndüğümüzde rotamız, Sofular Mahallesi’nde yer alan tarihi Pirler Parkı oldu. Asırlık çınarların altında, Amasya Belediyesi’nin sosyal tesislerinde semaver çaylarımızı yudumlarken günün tatlı yorgunluğunu attık.

Çay molamızın ardından, parkın dokusuyla bütünleşen tarihi Yakup Paşa Çilehane Camii’ne yöneldik. 1412 yılına uzanan köklü tarihi, moloz taş ve tuğla işçiliğinin harmanlandığı dış cephesi ve mistik atmosferiyle cami, kadrajlarımıza ilk estetik kareleri sundu. Buradaki manevi havayı soluduktan sonra, hemen yanı başındaki 1486 yapımı Pir Sücaeddin İlyas Türbesi’ni ziyaret ettik ve buranın en ilginç noktası olan Gizemli Yankı Taşı’nı deneyimledik. Taşın üzerinde konuşanın sesini dışarıdaki kimse duyamazken, sesin sadece konuşan kişinin kulağında yankılanması hepimizi hayrete düşürdü.

Parkın çıkışında ise Amasya Valiliği ve İl Özel İdaresi’nin “Kadim Kentin Yeni Kültür Rotası: Sofular” projesiyle ayağa kaldırdığı Sofular Mahallesi’ni adımladık. Modern asfaltların sökülüp yerine tarihi dokuya uygun bazalt taşların döşendiği yollar, aslına uygun restore edilen tescilli Osmanlı evleri ve konakları, korunan o sivil mimari ruhuyla geleceğe o kadar güzel taşınmış ki… Fotoğraf makinelerimiz bu mahallenin her bir köşesinde adeta can buldu.

Fotoğraflar: Sevgi Köylü Haliloğlu

Teşekkür

Antik çağlardan Osmanlı’ya uzanan bu muazzam tarih katmanlarını, doğayı ve eşsiz lezzetleri bir arada soluduğumuz bu rüya gibi geziyi mümkün kılan çok özel isimler vardı.

Başta derneğimiz başkanı Adnan Ataç olmak üzere, bu harika rotayı planlayan ve organize eden gezi sorumlumuz ve koordinatörümüz, FSK üyesi Cengiz Pamuk’a; gezimizin hiçbir aksama yaşanmadan geçmesi için belediye ile resmi görüşmeleri yürüten Sami Türkay’a; Amasya’daki konaklama hizmetlerini sağlayan FSK üyesi Hüseyin Sarı’ya; samimi ev sahipliğiyle bizi evimizde hissettiren Ziyagil Konağı işletmecisi Çiftçi Ailesi ile Konak yöneticisi Ensar Çiftçi ve ekibine; muhteşem yöresel lezzetleri tattıran Avukatlar Konağı’nın maharetli aşçılarına; Pirler Parkı’ndaki nazik ikramları için Amasya Belediyesi’ne; iki gün boyunca derin bilgisiyle yolumuzu aydınlatan rehberimiz Mehmet Akdoğan’a ve bizi Ankara’dan Amasya’ya güvenle ulaştırıp geri getiren kaptanımız İsmail Bingöl’e teşekkür ederiz. Amasya, hafızalarımızda silinmez izler, arşivlerimizde ise birbirinden değerli karelerle bizi uğurladı. Bir başka fotoğraf rotasında, yeni vizör hikayelerinde buluşmak üzere!

Fotoğraflar: Sevgi Köylü Haliloğlu

Cemil GÖKMEN

Mayıs 2026

ANKARA KÜLTÜR ROTALARI BİR BİLENLE GEZİYORUZ: ANITKABİR

Anıtkabir Kalbimizde: Atamız

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ebedî istirahatgâhı olan Anıtkabir; yalnızca bir anıt mezar değil, mimarisi, simgeleri ve inşa süreciyle Türk milletinin bağımsızlık iradesini ve matemini somutlaştıran tarihî bir komplekstir.

Tandoğan Meydanı’ndan Anıtkabir girişine ulaştığımızda, Vedat Oygur hocamız ve arkadaşlarımızla buluşuyoruz. Bizi, yolun iki yanına yayılmış çok çeşitli çiçek ve ağaçların yer aldığı bir orman karşılıyor. Birden kendinizi bambaşka bir dünyada buluyorsunuz. Baharın rengârenk çiçek açmış dalları, kuş sesleri ve kısa bir yürüyüşün ardından yükselen bir ses sizi kendinize getiriyor: Vedat hocamızın Anıtkabir tarihini anlatan sesi…

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Barış Ormanı

Ankara’nın göbeğindeki bu yeşil alanın adı Barış Ormanı’dır. Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesinden yola çıkılarak oluşturulan bu ormana, 24 ülkeden toplam 2.595 adet ağaç bağışlanmıştır. Ayrıca ülkemizin dört bir yanından (İstanbul, Ankara, Samsun ve İzmir) getirilen ağaçlar da buraya dikilmiştir. 750 dönümlük Anıtkabir alanının 630 dönümü bu ormana aitken, sadece 120 dönümü anıt bloku için ayrılmıştır. Bu orman için yurt dışından en fazla ağaç 501 adetle ABD’den, en çok ağaç çeşidi ise 28 türle Yugoslavya’dan gelmiştir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Yolun ilerisinde göreceğimiz simgelerin ne ifade ettiğini anlatmak üzere Vedat Hocam Anıtkabir’in tarihine dair bilgiler vermeye devam ediyor:

“Atatürk’ün naaşı, 21 Kasım 1938 günü Ankara Etnografya Müzesi’nde hazırlanan katafalka yerleştirildi. Bu katafalk, müzenin iç avlusunda ünlü Alman mimar Bruno Taut tarafından tasarlanmıştı. Hemen ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi, Ata’mıza yaraşır bir anıt mezar yapılması için harekete geçti. Atatürk sağlığında yakınlarına, ‘Ben sessiz, sakin bir yerde, bir ağaç altında basit bir mezara gömülmek istiyorum’ demişti. Ancak onun aziz hatırasını ve o dönemin önemini yaşatmak için anıtsal bir yapı gerekiyordu. Meclis, 15 milletvekilinden oluşan bir komisyon kurdu. Komisyona Millî Savunma, İçişleri, Millî Eğitim ve Bayındırlık bakanlıklarının müsteşar ve genel müdürleri de dâhil edildi. İlk toplantısını 6 Aralık 1938’de yapan komisyon, teknik konularda danışmak üzere dönemin ünlü bilim insanlarını ve uzmanlarını çağırdı. Bu isimler arasında Ankara’nın imar planını hazırlayan Prof. Hermann Janssen, Bakanlıklar Mahallesi ile Güvenpark’ı tasarlayan Prof. Clemens Holzmeister, Mimar Bruno Taut ve Heykeltıraş Rudolf Belling yer alıyordu.”

Rasat Tepe’nin Seçilişi ve İnşaat Süreci

Komisyonda anıt mezarın nereye yapılacağı tartışılırken; Çankaya Köşkü’nün bulunduğu tepe, Ankara Kalesi ve Kızıltepe gibi pek çok yer önerildi. Ancak Trabzon Milletvekili Mimar Mithat Aydın, “Bunların hiçbirisi Ankara’nın her yerinden görünmez” diyerek karşı çıktı. Mithat Bey’in yaptığı araştırmalar sonucunda önerdiği yer, şehrin merkezindeki Rasat tepe (bugünkü adıyla Anıttepe) oldu.

7 Ocak 1939 günü hemen kamulaştırma çalışmalarına başlandı ve 550.000 metrekarelik bir alan planlandı. Fakat İkinci Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklar nedeniyle süreç yavaşladı ve kamulaştırma 7 Temmuz 1944’te tamamlanarak 287 dönümlük alan kesinleştirildi.

Anıtkabir için 1 Mart 1941 yılında uluslararası bir proje yarışması açıldı ve 2 Mart 1942’de tamamlanan yarışmaya birçok ülkeden eser katıldı. Jüri tarafından üç proje eş değerde birinciliğe layık görüldü:

  1. Alman Prof. Johannes Krüger’in projesi,
  2. İtalyan Prof. Arnaldo Foschini’nin projesi,
  3. Türkiye’den Güzel Sanatlar Akademisi Prof. Emin Onat ve Doç. Orhan Arda’nın projesi.

Hükûmet ve Genelkurmay temsilcileri, Ata’nın anıt mezarının yerli bir mimar tarafından yapılmasını uygun görerek 7 Mayıs 1942’de Emin Onat ve Orhan Arda’nın projesini kabul etti. Sonuçlar 9 Haziran 1942’de kamuoyuna açıklandı. Komisyon, bir buçuk yıl sonra (28 Ekim 1943) mimarlardan bazı düzeltmeler talep etti ve 18 Kasım 1943’te uygulama projesi onaylandı.

İnşaat 29 Ağustos 1944’te başladı. Tepenin üzerindeki toprak kaldırılırken, altından Frig dönemine ait iki adet soylu mezarı (tümülüs) çıktı. Bunun üzerine inşaat geçici olarak durduruldu; Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi arkeoloji uzmanları çağırılarak 1 Temmuz 1945’te bir kurtarma kazısı gerçekleştirildi. Kazıların ardından inşaata kaldığı yerden devam edildi. Dört aşamada yürütülen ve 9 yıl süren inşaat süreci 1953 yılında tamamlandı. Atatürk’ün naaşı, 21 Kasım 1938’den beri bulunduğu Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrinden, 10 Kasım 1953 tarihinde düzenlenen büyük bir devlet töreniyle alındı. 136 asteğmenin çektiği bir top arabasıyla Ulus üzerinden ebedî istirahatgâhı olan Anıtkabir’e nakledildi.

Aslanlı Yol ve Kuleler

Anıtkabir’in Aslanlı Yol girişindeyiz. Vedat Hoca anlatımını sürdürüyor:

“Arkadaşlar, Anıtkabir yapısı tam olarak buradan başlar. İleride bayrak direğinin göründüğü yöne doğru uzanan bu hat Aslanlı Yol’dur. Girişteki merdivenler rastgele tasarlanmamıştır; tam 26 basamaklıdır ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nin başladığı 26 Ağustos gününü simgeler.

Yolun sonundaki büyük alan Tören Meydanı’dır. Buradaki tüm isimlendirmeler Millî Mücadele ile ilgilidir. Kompleks genelinde toplam 10 adet kule bulunur. Bu kulelerin her biri, kurtuluşa giden yoldaki millî birer adımı temsil eder. Kulelerin çatılarındaki mızrak uçları (temren) eski bir Türk geleneğidir. Orta Asya’dan gelen Türk toplulukları, çadırlarının ortasına güç ve birliğin nişanesi olarak bu mızrakları takarlardı; bu uçlar aynı zamanda çadırı toplayıp ayakta tutardı.”

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Anıtkabir’de yer alan 10 kule şunlardır: İstiklal, Hürriyet, Zafer, Mehmetçik, Müdafaa-i Hukuk, Misak-ı Millî, 23 Nisan, Cumhuriyet, Barış ve İnkılap Kuleleri.

Bu bilgilerin ardından yürüyüşümüze başlıyoruz. 262 metre uzunluğundaki Aslanlı Yol’un iki yanında, karşılıklı olarak yerleştirilmiş 12’şer adet olmak üzere toplam 24 aslan heykeli bulunmaktadır. Bu heykeller, tarihteki 24 Oğuz boyunu temsil eder. Aslanların yatar pozisyonda tasarlanması ise Türk milletinin barışseverliğini ve gücünü sembolize eder. Ayrıca yolun taşları, ziyaretçilerin başlarını öne eğerek saygıyla yürümelerini sağlamak amacıyla asimetrik ve aralıklı dizilmiştir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

İstiklal Kulesi

Aslanlı Yol’un sağ girişinde yer alır. Kulenin iç duvarlarındaki kabartmalarda, bir kaya üzerine tünemiş kartal ve elinde kılıç tutan bir genç figürü yer alır. Kartal bağımsızlığı ve gücü; genç erkek ise Türk milletinin kudretini simgeler. Kulenin içinde, Atatürk’ün cenazesini Dolmabahçe’den Sarayburnu’na taşıyan top arabası sergilenmektedir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Kulenin önünde, heykel tıraş Hüseyin Anka Özkan tarafından yapılan üçlü kadın heykel grubu bulunur. Ulusal giysiler içindeki bu kadınlardan ikisi, Atatürk’ün ölümünden duyulan derin acıyla ağlamakta, ortadaki kadın ise yüzünü eliyle kapatarak Allah’tan rahmet dilemektedir. Kadınların ellerinde tuttukları büyük çelenk ise bereketli vatan toprağını ve başak grubunu temsil eder.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Hürriyet Kulesi

Aslanlı Yol’un sol girişinde, İstiklal Kulesi’nin tam karşısındadır. Önünde yine Hüseyin Anka Özkan imzalı üçlü erkek heykel grubu yer alır. Bu heykeller sırasıyla; Türk aydınını (kitap tutan), Türk askerini (miğferli) ve Türk köylüsünü (hasır şapkalı ve değnekli) temsil eder.

Kulenin içindeki kabartmalar Zühtü Müridoğlu tarafından yapılmıştır. Özgürlüğü simgeleyen kabartmada; elinde “Hürriyet Beyannamesi” tutan bir melek figürü ve özgürlüğün simgesi olan şahlanan bir at başı tasvir edilmiştir. Kulenin içinde ayrıca Atatürk’ün Çubuk Barajı’nda gezdiği motorlu tekne sergilenmektedir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Müdafaa-i Hukuk Kulesi

Aslanlı Yol’un sonunda, Tören Meydanı’nın girişinde solda yer alan kuledir. İçindeki kabartmada hakların savunulması (Müdafaa-i Hukuk) teması işlenmiştir. Kabartmada, bir elinde kılıç tutarken diğer elini ileriye doğru uzatarak düşmana “Dur!” diyen bir erkek figürü yer alır. Arkasındaki meşe ağacı figürü ise Cumhuriyeti ve onun kök salışını simgeler. Kabartma, sanatçı Nusret Suman’ın eseridir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Tören Meydanı (Zafer Alanı)

Şimdi Tören Meydanı’nın tam önündeyiz. Yaklaşık 15.000 kişi kapasiteli olan bu geniş alanın zemini, küp şeklinde renkli traverten taşlarla halı motifi gibi işlenmiştir. Buraya daha önce de pek çok kez gelmiştim; ancak insan buradaki sembollerin manasını bildiğinde, ayak bastığı yer sıradan bir meydan değil, gerçek bir “Zafer Alanı” hâline geliyor.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Zafer Kulesi

Meydanın sağ köşesinde bulunur. Tarih boyunca kazanılan büyük askerî zaferleri temsil eder. İç duvarlarında Atatürk’ün savaş ve zafer üzerine söylediği özlü sözler yazılıdır. Kulenin içinde Atatürk’ün törenlerde kullandığı Lincoln marka makam arabası sergilenmektedir.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Barış Kulesi

Atatürk’ün “Yurtta barış, dünyada barış” ilkesine ithafen yapılan bu kule, Zafer Kulesi’nin tam karşısındadır. Zafer ve Barış kulelerinin arasındaki revaklı bölümün altında, Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı ve ikinci Cumhurbaşkanımız İsmet İnönü’nün kabri yer almaktadır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

23 Nisan (Ulusal Egemenlik) Kulesi

Kulenin iç duvarında, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışını simgeleyen bir kabartma bulunur. Hakkı Atamulu tarafından yapılan bu kabartmada; ayakta duran bir kadının elindeki kâğıtta “23 Nisan 1920” yazmaktadır. Kadının diğer elinde ise Meclis’in açılışını ve egemenliği simgeleyen bir anahtar yer alır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Meydan Kabartmaları ve Mozole

Sakarya Meydan Muharebesi Kabartması

Anıt gövdesine çıkan merdivenlerin sağ tarafında yer alır ve ünlü heykeltıraş İlhan Koman’ın eseridir. Savaşın aşamalarını ve topyekûn mücadeleyi anlatır. Kabartmada düşman işgaliyle evlerini bırakıp yollara düşen halk, çamura batmış kağnısını kurtarmaya çalışan kadınlar ve millî uyanış tasvir edilir. Savaşın başlangıcını simgeleyen kadının elinde bir kılıç, yukarıda ise zafere koşan bir melek figürü vardır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Başkomutanlık Meydan Muharebesi Kabartması

Mozoleye çıkan merdivenlerin sol tarafında yer alır ve Zühtü Müridoğlu tarafından yapılmıştır. Anadolu halkının oğlunu savaşa uğurlamasını, Atatürk’ün “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emrini verişini ve Türk ordusunun büyük taarruzunu sembolize eder. Kompozisyon, zafer meleğinin tesciliyle son bulur.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Anıt Bloku ve Mozole

Tören meydanından sütunlu mozoleye toplam 42 basamaklı görkemli bir merdivenle çıkılır. Bu 42 basamak, Atatürk’ün Cumhuriyeti ilan ettiği 1923 yılındaki yaşı olan 42’yi simgeler. Mozolenin ön cephesinde 8, yan cephelerinde ise 14 sütun yer alır. Girişin sağında Atatürk’ün Onuncu Yıl Nutku, solunda ise Gençliğe Hitabe’si taş üzerine altın varaklarla kazınmıştır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

İçeriye girdiğimizde bizi tamamen mermer kaplı Şeref Holü karşılar. Zeminde Adana ve Hatay mermerleri; yan duvarlarda ise Afyon ve Bilecik’ten getirilen renkli mermerler kullanılmıştır. Tam karşıda, pencerelerin önünde devasa Lahit Taşı yer alır. Osmaniye’den getirilen koyu kırmızı traverten mermerden yapılan bu lahit, tek parçadır ve yaklaşık 40 ton ağırlığındadır. Atatürk’ün aziz naaşı ise bu lahittin tam altındaki alt katta, doğrudan toprağa kazılmış olan Mezar Odası’nda (Kripto) yer almaktadır. Şeref Holü’nün tavanı, Türk halı ve kilim desenlerinden oluşan altın varaklı mozaiklerle bezelidir. Girişte ayrıca Atatürk’ün Türk ordusuna ve Türk milletine hitap eden son mesajları yer alır.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Misak-ı Millî Kulesi

Vatanın bütünlüğünü ve bağımsızlık andını simgeleyen bu kulede Nusret Suman’ın kabartması yer alır. Buradan, Atatürk’ün şahsi eşyalarının, madalyalarının, Çanakkale ve Kurtuluş savaşlarını epik biçimde canlandıran devasa tabloların yer aldığı Anıtkabir Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi’ne geçiyoruz.

Fotoğraf: Cengiz PAMUK

Bayrak Direği

Müze çıkışında bizi devasa bir bayrak direği karşılıyor. Vedat Hoca direği hayranlıkla izleyen bizlere şu açıklamayı yapıyor:

“Bu bayrak direği 33,5 metre uzunluğundadır. Döneminde Avrupa’daki en yüksek tek parça çelik bayrak direğiydi. Amerika’da yaşayan Türk asıllı iş insanı Nazmi Cemal tarafından özel olarak imal ettirilip Anıtkabir’e hediye edilmiştir. Direğin alt kaidesinde yer alan kabartma ise Türk milletinin savunma gücünü, zaferlerini ve nihai barışını simgeler.”

Bugün Anıtkabir; her yıl milyonlarca yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlayarak Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlık, çağdaşlık ve kuruluş felsefesinin en büyük sembolü olmaya devam etmektedir.

Kalbimizde yanan Atatürk ateşi asla sönmeyecek.

Cengiz PAMUK

Mayıs 2026